Helpwch ni i wella’n gwefan...
Logo Cyngor Sir Penfro
Cyngor Sir Penfro
Pont Cleddau Facebook Social Media Icon Twitter Social Media Icon Youtube Icon
 

Nwy Radon - Gostwng Lefelau yn eich Cartref

Radon - yn ôl at y ffeithiau

Yn unrhyw adeilad, mae'r aer yn newid drwy'r adeg - gan adael a chael mynediad trwy ddrysau, ffenestri, holltau yn y muriau a thrwy'r lloriau. Fel y gwyddoch eisoes yn ôl pob tebyg, darganfuwyd bod radon, nwy ymbelydrol naturiol sy'n dod yn bennaf o'r pridd, yn gallu achosi canser yr ysgyfaint. Mae radon i'w gael ym mhobman yn y pridd a'r awyr; mae mwy i'w gael mewn rhai ardaloedd nag eraill.

Sut mae radon yn dod i'm cartref?

Oherwydd effeithiau gwynt a thymheredd, mae pwysau'r awyr yn eich tŷ fel arfer ychydig yn is na phwysau'r awyr yn y pridd oddi tano. Yn union fel y bydd aer yn rhuthro i mewn i lenwi gwactod oherwydd bod y pwysau'n is, mae'r un effaith yn digwydd (yn llawer llai dramatig) gyda thai - bydd aer o'r pridd yn sleifio i'r mannau gyda phwysau is yn y tŷ trwy holltau a bylchau yn y llawr neu'r muriau. Mae'r aer hwn yn cynnwys radon ac, mewn ardaloedd lle mae lefelau radon yn y pridd yn eithaf uchel, gall lefelau radon dan do godi uwchlaw'r Lefel Gweithredu.

Mae astudiaethau iechyd o bedwar ban byd wedi cysylltu radon gyda chanser yr ysgyfaint. Radon yw achos mwyaf ond un canser yr ysgyfaint, ar ôl ysmygu. Mae pobl sy'n agored i lefelau uchel o radon yn fwy tebygol o gael canser yr ysgyfaint, mwy felly os ydynt yn ysmygwyr. Ond, hyd yn oed pe byddech yn ei chael yn anodd cwtogi ysmygu, gallwch gymryd camau rhwydd, cymharol rad a pharhaol i sicrhau bod lefelau radon yn eich tŷ islaw'r Lefel Gweithredu cymeradwy ac felly'n cyrraedd lefel derbyniol o risg.

Profi eich lefel radon

Bydd gwyddonwyr yn mesur lefelau radon mewn becquerel y metr ciwbig (Bq m3). Mae cyngor cynghorwyr annibynnol y Llywodraeth, y Bwrdd Cenedlaethol Diogelu Radiolegol (NRPB) wedi arwain y Llywodraeth i argymell, os yw eich lefel radon dan do uwchlaw 200 Bq m3 (y Lefel Gweithredu), y dylech gymryd camau i'w leihau. Mae prawf sy'n mesur lefelau radon gyda dyfais ddiogel syml am gyfnod o dri mis. Mae'n costio tua £47, am ddau synhwyrydd a gall pawb ei archebu. Os ydych chi'n meddwl trefnu i rywun gynnal prawf, cofiwch ffonio'r Asiantaeth Diogelu Iechyd ar 01235 822622. www.hpa.org.uk

Mae gwybodaeth ychwanegol sy'n cynnwys sut i archebu adroddiad perygl radon ar-lein ar gyfer eich eiddo, sy'n costio £3.53, ar gael ar wefan Ukradon www.ukradon.org Bydd yr adroddiad hwn yn dweud os bydd adeilad penodol yn debygol o gael meintiau o radon sy'n uwch na'r Lefel Gweithredu.

Mae cyngor ar gael

Mae'r Sefydliad Ymchwilio Adeiladu Cyf (BRE) wedi datblygu cyngor ymarferol ynghylch sut y gall gwaith adeiladu ostwng lefelau radon i fod o fewn terfynau diogel. Mae'r Asiantaeth Diogelu Iechyd yn cynghori ar beryglon ymbelydredd i iechyd a sut i warchod rhagddynt. Mae'r Cyngor Radon Cyf, corff rheoleiddio gwirfoddol annibynnol, yn cadw rhestr o gwmnïau sy'n brofiadol mewn gwaith cwtogi radon. 

Pum ffordd o leihau radon

Mae'n well atal radon rhag dod i'r tŷ neu, os nad yw hyn yn ymarferol, ceisio'i ddileu os bydd yn dod i mewn. Y nod yn y ddau achos ddylai fod gostwng lefelau radon dan do yn sylweddol islaw'r Lefel Gweithredu. Mae pum prif ffordd o gyflawni hyn. Gan ddibynnu ar y math o dy yr ydych yn byw ynddo a faint o radon sydd angen i chi ei ostwng, gallwch drafod y pum ffordd gyda'ch adeiladwr - yna dewis yr un sy'n gweddu orau i chi, eich tŷ a'ch lefel radon.

    A    gosod pydew radon

    B    gwella awyru o dan loriau pren crog

    C   defnyddio awyru cadarnhaol yn eich tŷ

    D   selio holltau a bylchau mewn lloriau concrid soled

    E    newid sut y caiff eich tŷ ei awyru


 
Y dewis mwyaf effeithiol (a drutaf, fel arfer) sydd ar ben y rhestr. Mae cost y dewisiadau eraill yn amrywio yn ôl anghenion tŷ unigol, fel nad oes modd eu rhoi mewn trefn union. Peidiwch ag anghofio, os nid yw lefel radon dan do eich cartref yn bell iawn uwchlaw'r Lefel Gweithredu, y gall un o'r dewisiadau symlach fod yn ddigonol.

Peidiwch ag anghofio y gall BRE, yr Asiantaeth Diogelu Iechyd a'ch Cyngor lleol roi cyngor, fydd o gymorth i chi a'ch adeiladwr benderfynu pa fath o waith cwtogi radon fydd fwyaf effeithiol yn eich cartref.

Amser gweithredu

Os na wyddoch beth yw lefel radon yn eich cartref a'ch bod yn pryderu, cymrwch y prawf. Cofiwch fod y Llywodraeth, y NRPB a'r BRE i gyd yn argymell, os yw eich lefelau radon dan do uwchlaw'r Lefel Gweithredu, y dylech gymryd camau gostwng radon mor fuan ag y bo'n ymarferol - ac yna gymryd y prawf eto i dawelu'ch meddwl.

Os ydych yn bryderus ynghylch y gost, cofiwch;

Bod llawer o'r dulliau'n syml, ac y gall gwaith DIY leihau'r costau'n aruthrol;

Mae'r cymdeithasau adeiladu wedi cytuno mewn egwyddor i roi benthyciad ar gyfer radon gwaith, yn amodol ar statws y ceisydd;
Os na allwch fforddio talu am y gwaith, gall fod yn werth siarad â'ch awdurdod lleol. Gall fod grantiau dewisol ‘adnewyddu tai' ar gael. Bydd yr awdurdod yn asesu eich hawl a bydd yn penderfynu faint o'r gost y bydd raid i chi dalu, os o gwbl. Rhaid cytuno ar y grant cyn gwneud y gwaith.
Yn ogystal â'r esboniadau ac argymhellion sy'n berthnasol i ddulliau unigol, mae tri phwynt ychwanegol y dylech eu hystyried:

Simneiau a gwresogi

Os oes gennych simneiau nad ydych yn eu defnyddio, mae'n well eu cau: mae simneiau'n tueddu i dynnu aer allan o ystafell. Os penderfynwch gau simnai'n barhaol, mae angen i chi atal anwedd rhag cronni oddi mewn. Rhowch gwfl ar y pot simnai ac agoriad awyru bach oddeutu 50 x 20 mm yn y lle tân a gaewyd. Mae Defect Action Sheet 93 y BRE yn delio â hyn yn fwy manwl.

Os oes gennych wresogydd ffliw agored nwy, glo neu olew, rhaid sicrhau bod digon o awyr iach yn dod i'r ystafell o'r tu allan i'r tŷ. Bydd tanau glo neu goed agored yn tynnu llawer iawn o aer allan o ystafell, hyd yn oed pan fo cyflenwad uniongyrchol o aer i'r tân dan y llawr. Os gallwch dwymo eich ystafell heb dân agored, dylech ystyried cau'r simnai.

Os ydych yn bwriadu gosod neu adnewyddu bwyler neu dân, gofynnwch i'ch cyflenwr argymell math ‘ffliw cytbwys, wedi'i selio o'r ystafell'. Mae'r math hwn yn ddefnyddiol i bobl sy'n cymryd camau i ostwng lefelau radon dan do, oherwydd bod y bwyler neu dân yn cymryd yr holl aer sy'n angenrheidiol ar gyfer ymlosgiad - ac yn gollwng y nwyon gwastraff - trwy un rhwyll metel ar fur allanol, heb dynnu dim aer o'r tu mewn i'r tŷ. Os ydych yn adnewyddu eich bwyler efallai y byddwch yn gorfod ei symud, pryd y byddai cyngor proffesiynol yn ddefnyddiol.

Nwy tir a lanwyd

Yn yr achosion prin iawn lle bo tŷ sydd angen gwaith radon ar neu ar bwys safle tirlenwi neu bwll glo, efallai y bydd angen rhagofalon ychwanegol i ddelio â methan sy'n codi o'r safle. Os oes gennych unrhyw reswm dros gredu bod hyn yn berthnasol i'ch tŷ, ffoniwch Adran Iechyd yr Amgylchedd yn eich awdurdod lleol i sicrhau. Os oes anhawster, byddwch yn gallu cael cyngor arbenigol ar linell frys radon y BRE.

Cymeradwyaeth

 

 

 
·    Os mai chi yw perchennog eich cartref ond bod morgais arno

Efallai y byddwch angen caniatâd y rhoddwr benthyg cyn gwneud newidiadau mawr i'r tŷ. Bydd eich rhoddwr benthyg yn gallu dweud wrthych beth sydd yng nghytundeb y morgais a dylech sicrhau hyn cyn dechrau gweithio.


·    Os ydych yn denant

Bydd angen i chi drafod y gwaith gyda'ch landlord cyn i chi ddechrau. Efallai y gallwch wneud rhywfaint o'r gwaith eich hun ond gall fod angen i'r landlord wneud gwaith arall, yn enwedig os bydd yn effeithio ar yr adeiledd.


·    Caniatâd cynllunio neu gymeradwyaeth Rheoliadau Adeiladu

Fel arfer nid oes angen y rhain ar gyfer gwaith bach cwtogi radon (oni bai eich bod yn gwneud newidiadau mwy ar yr un pryd). Gall Swyddog Rheoli Adeiladu eich cyngor lleol roi'r cyngor sydd arnoch ei hangen. Fodd bynnag, os yw eich tŷ yn adeilad rhestredig, neu mewn ardal ddynodedig o harddwch naturiol eithriadol, parc cenedlaethol neu ardal gadwraeth, efallai y byddwch angen caniatâd i wneud unrhyw waith sy'n newid yr olwg allanol. Dylech gadarnhau hyn gydag Adran Gynllunio eich cyngor lleol.

Rhagor o wybodaeth

Gallwch gael pecyn gwybodaeth ar radon yn y cartref, gyda chyngor ynghylch radon, ei beryglon i iechyd a manylion sut i archebu'r prawf ar Radffôn Radon yr Asiantaeth Diogelu Iechyd ar 0800 614529 (neu drwy'r post o Arolwg Radon, Yr Asiantaeth Diogelu Iechyd, Chilton, Didcot, Oxon OX11 0RQ) ; a

Fel arall, gallwch gysylltu hefyd â'r Tîm Iechyd Cyhoeddus Domestig, Cyngor Sir Penfro, Neuadd y Sir, Hwlffordd SA61 1TP 01437764551 er mwyn cael rhagor o fanylion.

I gael rhestr o gwmnïau profiadol mewn gwaith cwtogi radon, ysgrifennwch at y corff rheoleiddio gwirfoddol annibynnol:

The Radon Council Ltd
Blwch Post 39
Shepperton
Middlesex TW17 8AD
Ffôn:  01932 221212
Ffacs:  01932 229779
 

Dave Petrie

Ffôn: 01437 775616   

ID: 6190 Adolygwyd: 23/3/2016