COVID-19: Bydd unrhyw wybodaeth benodol yn ymwneud â Sir Benfro yn cael ei diweddaru ar www.sir-benfro.gov.uk/coronafeirws neu am wybodaeth sut i wneud cais am breaf Covid-19 ewch i llyw.cymru/gwneud-cais-i-gael-prawf-coronafeirws-covid-19

Wasanaeth Cynhwysiant

Anghenion Lleferydd, Iaith a Chyfathrebu

Beth yw SLCN? 

Mae rhai plant a phobl ifanc yn ei chael yn anodd gwrando, deall a chyfathrebu ag eraill, ac efallai y bydd angen cymorth arnynt i ddatblygu'r nifer rhyfeddol o sgiliau sydd dan sylw. 

SLCN yw'r term ymbarél a ddefnyddir amlaf i ddisgrifio'r anawsterau hyn. Ystyr yr enw yn Gymraeg yw Anghenion Lleferydd, Iaith a Chyfathrebu (Speech, Language and Communication Needs). 

Mae'n bosibl y bydd plant ag SLCN yn cael anhawster gyda dim ond un sgìl lleferydd, iaith neu gyfathrebu, neu gyda sawl un. Gall plant gael anawsterau gyda gwrando a deall, neu gyda siarad, neu gyda'r ddau. Mae gan bob plentyn gyfuniad unigryw o gryfderau hefyd. Mae hyn yn golygu bod pob plentyn ag SLCN yn wahanol. 

Beth yw SLCN? - gwybodaeth am gymorth

A yw'n gyffredin? 

Mae Anghenion Lleferydd, Iaith a Chyfathrebu, neu SLCN, yn eithaf cyffredin. Amcangyfrifir bod SLCN gan oddeutu 10% o blant sy'n dechrau yn yr ysgol – mae hyn yn golygu oddeutu 2-3 ym mhob ystafell ddosbarth. 

Beth y mae therapydd Iaith a Lleferydd yn ei wneud? 

Mae Coleg Brenhinol y Therapyddion Iaith a Lleferydd (RCSLT) yn disgrifio therapi iaith a lleferydd fel therapi sy'n helpu i reoli anhwylderau lleferydd, iaith, cyfathrebu a llyncu mewn plant ac oedolion. 

Manylion Tîm Iaith a Lleferydd Plant Sir Benfro: 

Os oes gennych unrhyw gwestiynau neu bryderon ynghylch datblygiad iaith a Lleferydd eich plentyn, dylech drafod hyn gyntaf ag athro dosbarth eich plentyn neu Gydlynydd Anghenion Dysgu Ychwanegol (CADY) yr ysgol.  

Isod y mae manylion cyswllt Tîm Therapi Iaith a Lleferydd Plant Sir Benfro. 

Canolfan Iechyd Doc Penfro: 01646 624643 

Pembs.ChildrensSpeechTherapy.HDD@wales.nhs.uk 

Sylw a Gwrando  

Sylw 

Mae angen i blentyn allu rhoi sylw i bethau perthnasol yn ei amgylchedd er mwyn medru dysgu. Mae'r gallu i ganolbwyntio a thalu sylw yn hanfodol wrth ddysgu iaith. 

Yn raddol, bydd plentyn yn dysgu symud ffocws ei sylw o un gweithgaredd neu wrthrych i un arall, gan wrando ar yr un pryd.  

Gwrando  

Rhaid i blentyn allu clywed cyn iddo fedru siarad. Fodd bynnag, rhaid i blentyn hefyd allu 'gwrando', ac mae hyn yn wahanol iawn i glywed. 

Mae gwrando yn golygu'r medr i ganolbwyntio ar y synau y mae'n eu clywed o'i gwmpas er mwyn gallu deall o le y daw'r synau. 

Mae gwrando'n cynnwys: 

  • dethol lleferydd o blith yr holl synau eraill sydd i'w clywed o'i gwmpas 
  • canolbwyntio ar y lleferydd 
  • clywed a sylwi ar y gwahaniaethau rhwng synau'r lleferydd, a 
  • nodi'r gwahaniaethau rhwng geiriau.  

Sylw a Gwrando: Beth i'w ddisgwyl a phryd

Chwarae  

Mae plant ifanc yn dysgu sgiliau cyfathrebu cynnar trwy chwarae. Mae angen llawer o gyfleoedd i chwarae arnynt. Mae chwarae, yn enwedig chwarae symbolaidd, yn gam pwysig yn natblygiad iaith. Er enghraifft, trwy ddeall bod y cwpan tegan yn cynrychioli'r cwpan go iawn, mae plentyn yn dechrau deall bod geiriau'n cynrychioli pethau, pobl, digwyddiadau, ac ati. 

Er enghraifft: trwy chwarae, mae'r plentyn yn sylweddoli bod y cwpan tegan yn y set de yn 'symbol' o'r cwpan go iawn yng nghegin mami, er ei fod yn edrych yn wahanol, o bosibl. 

 

Lawrlwytho: Tudalen Chwarae a Chyfathrebu

 

Deall Iaith 

Mae plant yn dysgu siarad trwy glywed geiriau drosodd a throsodd.  

Rhaid iddynt glywed gair newydd lawer, lawer gwaith, a'i ddeall, cyn y gallant geisio ei ddweud eu hunain. 

Gellir hefyd alw'r broses o ddeall iaith yn 'iaith oddefol' neu'n 'ddealltwriaeth'. 

 

 Lawrlwytho: Tudalen Deall

 

Defnyddio iaith 

Siarad yw'r ffordd yr ydym fel arfer yn ein mynegi ein hunain. Dyna pam y mae therapyddion iaith a lleferydd yn aml yn cyfeirio at siarad fel 'Iaith Fynegiannol'

Mae iaith fynegiannol yn golygu defnydd eich plentyn o iaith, gan gynnwys y geiriau y mae'n eu defnyddio a'r modd y gall gyfuno geiriau mewn brawddegau. Wrth i blant ddatblygu, mae eu geirfa'n cynyddu a gallant ddefnyddio brawddegau ac iddynt strwythurau mwy cymhleth. 

Mae plant yn dysgu siarad trwy glywed geiriau drosodd a throsodd. Rhaid iddynt glywed gair newydd lawer, lawer gwaith cyn y gallant geisio ei ddweud eu hunain. 

 

 Lawrlwytho: Tudalen Adeiladu Brawddegau

 

Lawrlwytho: 

Cyfnodau Siarad » Therapi Lleferydd ac Iaith Plant

Beth i'w ddisgwyl a phryd? Cyngor: Cyn geiriau (Cyn-lafar) Mae babanod yn cyfathrebu cyn y gallant siarad, drwy grio, gwneud synau a defnyddio mynegiant wyneb fel cyswllt llygaid a gwenu.

Lleferydd 

'Lleferydd' yw'r synau yr ydym yn eu rhoi at ei gilydd i ffurfio geiriau. Mae'r synau hyn yn cael eu ffurfio trwy ddefnyddio'r gwefusau, y tafod, y dannedd, y geg a'r trwyn. 

Mae lleferydd plant ifanc yn aml yn 'aneglur', h.y. maent yn defnyddio synau anghywir mewn geiriau. Mae'n bwysig cofio'r canlynol: 

  • Mae pob plentyn yn datblygu mewn ffordd wahanol 
  • Nid yw pob plentyn yn siarad yn glir o'r dechrau 
  • Ni all pob plentyn ddweud pob sain ar unwaith 
  • Efallai y bydd eich plentyn yn datblygu lleferydd clir dros amser, heb unrhyw help 

Therapi Lleferydd ac Iaith Plant - bloc adeiladu lleferydd 

Atal dweud 

Beth yw atal dweud?  

Cyfeirir at atal dweud hefyd fel siarad ag atal neu ddiffyg rhuglder. 
Mae pawb yn dioddef o ddiffyg rhuglder o bryd i'w gilydd, sy'n golygu eu bod yn ailadrodd rhannau o eiriau neu'n defnyddio geiriau llanw megis 'y' ac 'ym’. 

 

Lawrlwytho: Tudalen Atal Dweud

Stammering » Therapi Lleferydd ac Iaith Plant 

Michael Palin Canolfan Stammering - Canolfan Michael Palin ar gyfer Stammering

Y llais 

Pam y mae gofal llais mor bwysig? 

Mae eich llais a thannau eich llais mewn perygl o ddioddef o draul. 

Mae tannau llais plant yn fach a bregus iawn. 

Pan fydd plant yn siarad, mae tannau eu llais yn dirgrynu (yn siglo gyda'i gilydd) tua 300 gwaith yr eiliad. 

Os yw'r dirgryniad hwn dan straen, gall beri i dannau'r llais fynd yn ddolurus neu'n llidiog. 

Os bydd y straen hwn yn para dros gyfnod o amser, bydd yn anodd i dannau'r llais wella a gallai hyn wedyn gael effaith ar ansawdd llais eich plentyn. Pan fydd ansawdd y llais yn gryg, yn wan neu'n anadlol, neu dan straen, am gyfnod hir, gelwir hyn yn dysffonia

Llais » Therapi Lleferydd ac Iaith Plant 

Rhyngweithio Cymdeithasol 

Pam y mae rhyngweithio cymdeithasol yn bwysig? 

Mae angen sgiliau rhyngweithio cymdeithasol i fod yn gyfathrebwr llwyddiannus. Ymhlith y sgiliau y mae'r canlynol 

  • siarad 
  • gwrando 
  • deall 
  • gwybod sut a phryd i ddefnyddio iaith mewn sefyllfaoedd gwahanol a chyda pobl wahanol 
  • gallu defnyddio a deall cyfathrebu dieiriau, megis mynegiant wyneb, cyswllt llygaid, iaith y corff a chymryd tro 

Sgiliau Cyfathrebu Cymdeithasol 

Gwefannau defnyddiol

Adnoddau ar gyfer | Iaith a Lleferydd Plant Ymddiriedolaeth GIG Iechyd a Gofal Swydd Henffordd a Swydd Gaerwrangon (hacw.nhs.uk)

Teuluoedd » Therapi Iaith a Lleferydd Plant (coventrychildrensslt.co.uk)

Therapi Iaith a Lleferydd Plant ar gyfer Luton a Bedford (childspeechbedfordshire.nhs.uk)

I CAN, yr elusen gyfathrebu plant

Plant a Phobl Ifanc Ffife'r GIG

ID: 7964, adolygwyd 14/10/2021