COVID-19: Bydd unrhyw wybodaeth benodol yn ymwneud â Sir Benfro yn cael ei diweddaru ar www.sir-benfro.gov.uk/coronafeirws neu am wybodaeth sut i wneud cais am breaf Covid-19 ewch i llyw.cymru/gwneud-cais-i-gael-prawf-coronafeirws-covid-19

Wasanaeth Cynhwysiant

Awtistiaeth

Sut mae awtistiaeth yn effeithio ar ddysgu

Beth yw awtistiaeth?

Mae awtistiaeth yn wahaniaeth niwrobiolegol. Mae pobl awtistig yn profi gwahaniaethau o ran y canlynol: rhyngweithio, cyfathrebu cymdeithasol, a phatrymau ymddygiad a diddordebau cyfyngedig, ailadroddus.  Mae pobl awtistig yn aml yn canolbwyntio'n ormodol ar bynciau sy'n ddiddorol iddyn nhw. Byddai hyn yn ymddangos fel ymddygiad cyfyngedig i bobl nad ydyn nhw'n awtistig. Mae'r meysydd gwahaniaeth hyn yn cael eu profi gan bob unigolyn awtistig i raddau, ond gall eu hanghenion unigol a lefel y cymorth sydd eu hangen arnynt amrywio'n sylweddol. Efallai y bydd gan rai pobl awtistig anawsterau dysgu sylweddol a byddant yn ei chael yn anodd cyfathrebu yn y ffordd ddisgwyliedig, h.y. cyfathrebu ar lafar. Ond mae pobl eraill heb unrhyw anhawster amlwg gydag iaith. Fodd bynnag, er ein bod yn meddwl am siarad fel y prif ffordd o gyfathrebu, mae’n bwysig nodi bod llawer o bobl awtistig nad ydynt yn siarad sy’n gallu cyfathrebu'n dda iawn gan ddefnyddio dulliau cyfathrebu amgen.  Nid yw'r sbectrwm awtistiaeth yn llinol a bydd pob unigolyn awtistig yn unigryw o ran ble y gall fod ar y sbectrwm hwn, a gall hyn newid hefyd o ddydd i ddydd.

Yn gymdeithasol

Yn gymdeithasol, gall plant ag awtistiaeth deimlo'n ynysig neu'n ei chael hi'n anodd meithrin cydberthnasau ag eraill. Mae'n bosib na fydd y cymhlethdodau cymdeithasol y gall unigolion heb awtistiaeth eu cymryd yn ganiataol, megis cyswllt llygad a gofod personol, yn cael eu cydnabod gan y rhai ag awtistiaeth oherwydd anawsterau synhwyraidd. Oherwydd y gwahaniaeth mewn arddulliau cyfathrebu, efallai y bydd pobl awtistig a phobl nad ydynt yn awtistig yn ei chael hi'n anodd meithrin a chynnal cydberthnasau â'i gilydd, ac efallai y byddant yn ei chael hi'n anodd dod o hyd i ddiddordebau cyffredin gyda'u grŵp cyfoedion. Efallai na fydd rhai plant yn ceisio gwneud ffrindiau, neu fod â diddordeb mewn gwneud hyn, gan ffafrio eu cwmni eu hunain.

Cyfathrebu

Efallai y bydd pobl awtistig yn cael anhawster cynnal sgwrs ddwy ffordd. Efallai na fyddant yn gweld fawr o bwrpas mewn gwneud sgwrs ddiangen â rhywun, gan ffafrio dull llythrennol, syml a gonest o gyfathrebu. Bod yn onest a chlir Mae gan lawer o blant ag awtistiaeth ddefnydd rhagorol o iaith a geirfa eang ond eto gallant gael trafferth mewn ffyrdd eraill, gydag iaith fynegiannol (gwneud eu hunain yn ddealladwy) a/neu iaith oddefol (deall yr hyn y mae eraill yn ei ddweud neu'n ei olygu) oherwydd gall pobl nad ydynt yn awtistig gyfathrebu'n wahanol. Yn yr un modd, efallai na fydd pobl awtistig yn hoffi'r defnydd o goegni, jôcs neu idiomau, er enghraifft, gan eu bod yn gweld hyn yn ddibwrpas ac yn ddryslyd.

Patrymau ymddygiad a diddordebau cyfyngedig, ailadroddus

Gall patrymau ymddygiad a diddordebau cyfyngedig, ailadroddus olygu bod pobl ifanc ag awtistiaeth yn anhyblyg yn eu hymddygiad a gallant ei chael yn anodd ymdopi â newid. Efallai eu bod yn ymwneud â diddordebau arbennig neu fod ganddyn nhw arferion/defodau sy'n bwysig iawn iddyn nhw. Efallai y byddant yn ei chael hi'n anodd cyffredinoli gwybodaeth a dysgu, felly gall fod yn ddefnyddiol cadw mewn cof, er eu bod wedi amgyffred neu ddysgu sgìl newydd mewn un lleoliad, efallai na fyddant yn gallu trosglwyddo'r ddealltwriaeth hon i le neu amser gwahanol. Er enghraifft, efallai y byddan nhw'n ymdopi'n dda â siopa yn eu harchfarchnad leol ond yn gweld yr un sgìl mewn siop wahanol yn llethol ac yn methu â chyflawni'r un dasg yno, oherwydd gwahaniaethau synhwyraidd, er enghraifft. Gall darogan a deall ymddygiad pobl eraill fod yn anodd iawn i bobl awtistig, a gall ymddygiad anrhagweladwy pobl nad ydynt yn awtistig wneud iddynt deimlo'n rhwystredig neu'n ofidus.

Gwahaniaethau o ran prosesu'r synhwyrau

Gall gwahaniaethau o ran prosesu'r synhwyrau achosi anawsterau i bobl awtistig. Gall y systemau a ddefnyddir gennym i brosesu a dysgu am y byd o'n cwmpas, sef gweld, clywed, blasu, arogli a chyffwrdd, ymddangos yn wahanol i rai pobl ifanc ag awtistiaeth. Gall hyn olygu y gall synau bob dydd, er enghraifft, nad yw mwyafrif y dosbarth yn sylwi arnyn nhw, fod yn boenus yn gorfforol i'r unigolyn sy'n awtistig, neu dynnu ei sylw i raddau sylweddol.

Gorbryder

Mae'n bwysig bod yn ymwybodol bod disgyblion ag awtistiaeth yn aml yn profi lefelau uchel o orbryder sy'n gysylltiedig â'r gwahaniaethau a grybwyllir uchod. Gall hyn, ynghyd ag anawsterau llencyndod a phwysau academaidd, fod yn anodd iawn i'r bobl ifanc hyn eu rheoli. Mae'n bwysig nodi y gall plant ag awtistiaeth ymddwyn yn wahanol iawn yn yr ysgol o gymharu â sut y byddant yn ymddwyn gartref. Weithiau bydd plant yn mynd i'r ysgol, yn cwblhau gwaith, yn ymddangos fel petaent yn fodlon, ac yn dangos dim ymddygiad sy'n dynodi gorbryder neu drallod. Efallai y byddan nhw'n cuddio pethau yn yr ysgol ond yn cyrraedd adref ac yn teimlo'n ofidus iawn wrth iddyn nhw brosesu a meddwl am ddiwrnod o geisio cadw'n dawel a ‘chadw pethau at ei gilydd’. Gall hefyd weithio'r ffordd arall, lle mae popeth yn iawn gartref ond mae'r ysgol yn gweld ymddygiad neu sylw gwahanol. Mae rhai pobl awtistig yn egluro bod ceisio cydymffurfio â disgwyliadau pobl nad ydynt yn awtistig a'u ffyrdd o fod yn flinedig.

Awtistiaeth – rhai pwyntiau allweddol

  • Gall defnyddio iaith glir a diamwys gyda chyfarwyddiadau clir i sicrhau dealltwriaeth fod yn ddefnyddiol.
  • Bydd siarad mewn ffordd glir a chyson, gan ddefnyddio iaith lythrennol, yn helpu pobl ag awtistiaeth i brosesu'r hyn sy'n cael ei ddweud.
  • Efallai y bydd angen ychydig mwy o amser ar bobl awtistig i brosesu iaith, efallai oherwydd anawsterau prosesu’r synhwyrau.
  • Gall y ffordd y mae pobl nad ydynt yn awtistig yn rhyngweithio ac yn ymddwyn ymddangos yn anrhagweladwy iawn a gall fod yn ddryslyd i bobl awtistig. Gall arferion beunyddiol, rhybuddion cynnar o newid, a sicrhau bod ganddynt ddealltwriaeth glir o ddisgwyliadau helpu pobl awtistig i gael bywyd sy'n fwy rhagweladwy, ac o bosibl gall beri llai o bryder.
  • Bydd y mwyafrif o bobl awtistig yn profi gorbryder, hyd yn oed os nad ydyn nhw'n ei ddangos. Bydd unrhyw beth y gallwch ei wneud i'w helpu i deimlo'n ddigynnwrf ac i deimlo eu bod yn gallu rheoli’r hyn sy'n digwydd yn eu bywyd yn helpu.
  • Gall addasiadau fel seibiannau gorffwys, seibiannau symud, teganau synhwyraidd ac ati helpu i reoleiddio prosesu'r synhwyrau a helpu gyda gorbryder.

Yn y cartref – yr hyn y gallwch chi ei wneud i gefnogi plentyn ag awtistiaeth gartref

Beth yw Awtistiaeth - Canllaw i rieni ar ddeall ac adnabod awtistiaeth

Cymorth pontio i rieni - Canllaw i rieni ar helpu`ch plentyn gartref yn ystod yr hyn a all yn aml fod yn amser pryderus iddynt: newid ysgolion  

Gwybodaeth am bontio i rieni

Gwybodaeth am bontio i rieni - Gwybodaeth ddefnyddiol i rieni ar bontio rhwng ysgolion cynradd ac uwchradd  

Pontio cyn ysgol - Gwybodaeth ddefnyddiol ar bontio i rieni â phlant cyn ysgol sydd ar fin dechrau yn yr ysgol gynradd  

Llyfr gwaith pontio - Pecyn pontio ar gyfer rhieni, gweithwyr proffesiynol a disgyblion sy`n symud i ysgol newydd

 

Straeon am awtistiaeth

Fideo awtistiaeth - Stori 1 

Fideo awtistiaeth - Stori 2

 

Adnoddau cymorth ar awtistiaeth

Cymorth i blant a phobl ifanc ag anhwylder ar y sbectrwm awtistig mewn lleoliadau addysgol – Llywodraeth Cymru

Strategaethau seiliedig ar y synhwyrau - Strategaethau seiliedig ar y synhwyrau i gefnogi cyfranogiad mewn gweithgareddau  

Dulliau ‘pwysau dwfn’ - Dulliau i helpu plant a phobl ifanc i reoleiddio eu hymatebion i ysgogiadau synhwyraidd  

Deall anawsterau prosesu`r synhwyrau - Gwybodaeth i ysgolion ac athrawon am anawsterau prosesu`r synhwyrau

Ystafell ddosbarth a maes chwarae - Cymorth i blant ag anhwylderau ar y sbectrwm awtistig   

Gwneud i gyfeillgarwch weithio - Rhoi cymorth i blant ag awtistiaeth yn yr ystafell ddosbarth  

Hyfforddiant ar sut i ddefnyddio`r toiled i blant ag awtistiaeth

Chwe awgrym i ymdopi â gorbryder  

Anhwylder ar y sbectrwm awtistig - Taflen ffeithiau fer ar awtistiaeth  

Taflen ar nofio - Helpu disgyblion ag awtistiaeth i fwynhau nofio  

Arwyddion o awtistiaeth mewn plant - Ffilm am ARWYDDION awtistiaeth mewn plant

 

Adnoddau ychwanegol

Cumine, V., Dunlop, J. a Stevenson G. (2010). Autism in the Early Years. Ail argraffiad. Llundain: Routledge. Mae'n darparu deunydd, cymorth a chyngor hygyrch i rieni, athrawon a gweithwyr proffesiynol sy'n gweithio gyda'i gilydd mewn maes anghyfarwydd yn dilyn diagnosis cynnar o awtistiaeth mewn plant ifanc.

Hannah, L. Teaching Young Children with autism spectrum disorders to learn. A practical guide for parents and staff in mainstream schools and nurseries Llundain: Cymdeithas Genedlaethol Awtistiaeth

 

Gwefannau

Awtistiaeth Cymru

Cymdeithas Genedlaethol Awtistiaeth

Rhaglen Awtistiaeth TEACCH

Autism Speaks

Carol Gray Social Stories

Autism Toolbox

Educate Autism

Ffilm: Can you make it to the end?

Ffilm fer sy'n dangos yr hyn y mae rhai pobl awtistig yn ei wynebu bob dydd Cynhyrchwyd gan y Gymdeithas Awtistiaeth Genedlaethol

 

Cysylltu â ni

Dros y ffôn

Gallwch gysylltu ag Athro Ymgynghorol ar gyfer Awtistiaeth ar 07867 461745.

Drwy e-bost

claire.bullock@pembrokeshire.gov.uk

ID: 7879, adolygwyd 14/10/2021