Adroddiad Blynyddol Safonaur Gymraeg 2024-25

Crynodeb o Gynnydd - Safonau Gweithredu

Dewis cyfathrebu gweithwyr

• Mae 33 o weithwyr wedi’u cofnodi fel rhai sy’n dymuno derbyn gohebiaeth bapur yn y Gymraeg sy’n ymwneud â’u cyflogaeth, ac sydd wedi’i chyfeirio atynt yn bersonol. Mae'r ffigur hwn wedi aros yn sefydlog dros y pedair blynedd diwethaf. 

 

Sgiliau Cymraeg

• Bu gostyngiad yn nifer y gweithwyr a oedd wedi cwblhau'r hunanasesiad sgiliau Cymraeg 5.6% (100) o 1774 yn 2023–24 i 1674 yn 2024–25.

 

Sgiliau Cymraeg lefel 1 neu uwch

• Bu gostyngiad yn nifer y gweithwyr a nododd sgiliau siarad Cymraeg ar lefel 1 neu uwch sydd wedi cwblhau'r hunanasesiad sgiliau Cymraeg hefyd o 11.8% (103), o 868 yn 2023–24 i 765 yn 2024–25.

 

Sgiliau Cymraeg lefel 3 neu 4

• Arhosodd nifer y gweithwyr sy'n gallu siarad Cymraeg ar lefel 3 neu 4 a oedd wedi cwblhau'r hunanasesiad sgiliau Cymraeg yn sefydlog gyda 170 yn 2023–24 i 169 yn 2024–25. Fodd bynnag, er na fu cynnydd yn y niferoedd ar lefel 3 a 4, gellir ystyried yn gadarnhaol nad oedd gostyngiad ar y lefel sgiliau hon.
• Darperir canllawiau i reolwyr asesu'r angen am sgiliau Cymraeg mewn swydd wag. Fodd bynnag, mae cynnal a chynyddu gallu'r cyngor i gyflawni'n ddwyieithog yn parhau i fod yn her oherwydd y prinder cenedlaethol parhaus o weithwyr dwyieithog. Mae hyn wedi ei godi yn ystod Grŵp Cyflawni Strategaeth y Gymraeg gan reolwyr gwasanaeth a thiwtoriaid cyrsiau a bydd yn cael ei drafod ymhellach fel rhan o ddatblygiad Strategaeth y Gymraeg pum mlynedd yn ystod 2025–26.

 

Proses Hunanasesu Sgiliau Cymraeg

• Mae adolygiad o'r broses asesu sgiliau Cymraeg ar y gweill. Mae'n ofynnol i ni asesu galluoedd Cymraeg pob gweithiwr fel rhan o Safonau'r Gymraeg.Rydym yn defnyddio'r wybodaeth a gesglir i gynorthwyo i ddatblygu cyfleoedd hyfforddi yn y Gymraeg ac i gyflwyno gwybodaeth ystadegol am alluoedd iaith Gymraeg ein gweithwyr fel rhan o'r adroddiad hwn.
• Er mwyn ein helpu i asesu sgiliau Cymraeg, byddwn yn defnyddio dull gwahanol i'r un sydd ar y gweill ar hyn o bryd. Mae Fframwaith Cyfeirio Cyffredin Ewropeaidd ar gyfer Ieithoedd yn fframwaith a ddefnyddir yn helaeth i ddisgrifio hyfedredd iaith ac a gefnogir i'w ddefnyddio gan Swyddfa Comisiynydd y Gymraeg. Mae'r fframwaith wedi'i rannu'n chwe lefel, o A1 (dechreuwr) i C2 (rhugl) gyda lefel AO ar gyfer dim sgiliau Cymraeg cyfredol. 
• AO – Dim Sgiliau Cymraeg Cyfredol 
• A1 – Dechreuwr  
• A2 – Defnyddiwr Sylfaenol  
• B1 – Defnyddiwr Canolradd  
• B2 – Defnyddiwr Canolradd Uwch  
• C1 – Defnyddiwr Rhugl  
• C2 – Defnyddiwr Hyfedr
• Fel rhan o'r asesiad, bydd gofyn i staff ddewis y datganiadau 'gallaf wneud' mwyaf cywir ar gyfer gwrando, siarad, darllen ac ysgrifennu, a dewis y lefel sy'n disgrifio eu sgiliau orau ar y cyfan. 
• Nod y broses newydd yw symleiddio'r broses i staff, cynyddu nifer yr asesiadau sy'n cael eu cwblhau a chefnogi gofynion adroddiadau blynyddol. Mae hyn yn cynnwys adrodd ar wybodaeth am sgiliau’r Gymraeg ar gyfer gofynion data Cymraeg Gofal Cymdeithasol Cymru ar gyfer casglu data gweithlu blynyddol statudol. Unwaith y bydd yr adolygiad wedi'i gwblhau, ei dreialu a'i weithredu'n llawn, byddwn yn ail-lansio'r broses hunanasesu gyda staff gyda'r nod o gynyddu'r niferoedd sydd wedi cwblhau'r wybodaeth fel rhan o’u rôl. Mae gwaith sylweddol i'w wneud i sicrhau bod yr holl staff yn cwblhau'r broses hunanasesu.

 

Hyfforddiant drwy gyfrwng y Gymraeg

• Fel rhan o'n hymrwymiad i hyrwyddo'r iaith Gymraeg a chefnogi siaradwyr rhugl a dysgwyr, rydym yn falch o gynnig ein holl gyrsiau hyfforddi gorfodol yn y Gymraeg. Mae hyn yn sicrhau y gall gweithwyr sy'n well ganddynt ddysgu yn y Gymraeg wneud hynny'n hyderus ac yn gyfforddus, gan atgyfnerthu ein hymroddiad i weithle dwyieithog hefyd.
• Drwy sicrhau bod y cyfleoedd dysgu hanfodol hyn ar gael yn y Gymraeg a'r Saesneg, nid yn unig yr ydym yn cyflawni ein cyfrifoldebau cyfreithiol a diwylliannol, ond hefyd yn annog yn weithredol defnydd a gwelededd y Gymraeg ar draws y sefydliad. Mae'r dull cynhwysol hwn yn cefnogi datblygiad iaith, yn parchu dewisiadau unigol, ac yn helpu i greu amgylchedd gwaith lle mae'r Gymraeg yn rhan o fywyd proffesiynol bob dydd.

 

Cyrsiau a gyflwynir drwy gyfrwng y Gymraeg

• Roedd un cwrs hyfforddi recriwtio a chadw wedi'i gyflwyno drwy gyfrwng y Gymraeg, yr un fath ag yn 2023–24.
• Roedd 100 o gyrsiau hyfforddi'n ymwneud ag iechyd a diogelwch wedi'u cyflwyno drwy gyfrwng y Gymraeg, gostyngiad o 8.7% (10) o'i gymharu â 114 yn 2023–24.Gall y gostyngiad bach hwn fod oherwydd llawer o ffactorau gan gynnwys amseriad adnewyddu cyrsiau gorfodol e.e. bob tair blynedd. Roedd y cyrsiau hyn yn cynnwys 17 cwrs diogelu plant, pobl ifanc ac oedolion, 18 ymwybyddiaeth o ddiogelwch tân, 23 cwrs codi a chario yn fwy diogel a 34 cwrs trais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol.
• Ni chynhaliwyd unrhyw gyrsiau hyfforddi rheoli perfformiad, cwynion a disgyblu na sefydlu drwy gyfrwng y Gymraeg. Mae hyn wedi bod yn gyson am y tair blynedd diwethaf. Ni ddarperir hyfforddiant ynghylch delio â'r cyhoedd.

 

Dysgu'r Iaith Gymraeg

• Fel rhan o'r cyfnod sefydlu, mae'n ofynnol i bob cyflogai newydd gwblhau cwrs blasu deg awr, oni bai eu bod eisoes yn siarad Cymraeg.
• Wedi'i argymell ar gyfer pob gweithiwr newydd, mae'r modiwl e-ddysgu Ymwybyddiaeth o'r Gymraeg ar blatfform e-ddysgu Sir Benfro (POD) wedi’i gynllunio i godi ymwybyddiaeth o'r Gymraeg gan gynnwys ymwybyddiaeth o'i hanes a'i rôl yn niwylliant Cymru. Y bwriad hefyd yw helpu i ddatblygu dealltwriaeth o'r ddyletswydd i weithredu yn unol â Safonau'r Gymraeg a sut y gellir defnyddio'r Gymraeg yn y gweithle.
• Darperir cyrsiau ar lefel mynediad, sylfaen, canolradd, uwch a gloywi hefyd.Defnyddir data cofrestru cyrsiau i fonitro nifer y dysgwyr a’u cynnydd mewn cyrsiau Cymraeg yn y gymuned a Chymraeg gwaith ac i gefnogi cyflwyno gwybodaeth yn yr adroddiad hwn ar gyfer 2024–25. Mae cyrsiau Cymraeg ar gael mewn gwahanol leoliadau ac amseroedd.

 

Cyrsiau Cymraeg Cymunedol a Chymraeg Gwaith i staff y cyngor

Cwrs	Cymraeg Gwaith - nifer y dysgwyr
Blasu (ar-lein/ wyneb yn wyneb)	93
Mynediad	36
Sylfaen	26
Canolradd	5
Uwch	3
Gloywi	5
Cyfanswm y dysgwyr	168

 

Cwrs	Dosbarthiadau Cymunedol - nifer y dysgwyr
Blasu (ar-lein/ wyneb yn wyneb)	1
Mynediad	19
Sylfaen	31
Canolradd	18
Uwch	21
Gloywi	4
Cyfanswm y dysgwyr	93

 

• Dysgwyr cyffredinol = 261
• Mae tiwtor dynodedig a ariennir gan Y Ganolfan Dysgu Cymraeg Genedlaethol yn cyflwyno'r cyrsiau Cymraeg Gwaith i staff y cyngor.
• Yn ystod 2024–25, mynychodd 168 o staff ddosbarthiadau Cymraeg Gwaith a mynychodd 93 gyrsiau cymunedol ar wahanol lefelau. Mae'r ffigurau'n cynnwys staff a gwblhaodd o leiaf un sesiwn yn 2024–25.
• Cyfanswm dysgwyr staff y cyngor yw 261, cynnydd o 28% o'i gymharu â 2023–24 (203 o ddysgwyr).

 

Dilyniant cwrs ar gyfer staff y cyngor

• O'r 93 o staff Cyngor Sir Penfro mewn dosbarthiadau cymunedol roedd 57 o ddysgwyr unigryw. O'r 57 hyn, dim ond un cwrs/lefel y mynychodd 21 ohonynt (37%) ac aeth 36 (63%) o ddysgwyr ymlaen i'r lefel cwrs nesaf.

Wedi symud ymlaen o/i	Nifer y dysgwyr
Mynediad i Sylfaen (cwblhawyd mewn blwyddyn)	1
Mynediad 1 i Mynediad 2	3
Mynediad 2 i Sylfaen 1	5
Sylfaen i Ganolradd (cwblhawyd mewn blwyddyn)	1
Sylfaen 1 i Sylfaen 2	5
Sylfaen 2 i Ganolradd 1	5
Canolradd 1 i Ganolradd 2	5
Canolradd 2 i Uwch1i	1
Uwch 1i i Uwch 1ii	2
Uwch 1ii i Uwch 2i	4
Uwch 3ii i Gloywi	4

 

Arholiadau’r Gymraeg

• Pasiodd 3 o ddysgwyr staff y cyngor arholiadau ym mis Mehefin 2024, 2 ar lefel Mynediad ac 1 ar lefel Sylfaen.

 

Hybu a chynnydd

• Sefydlwyd dosbarth Mynediad newydd i staff i ddechrau ym mis Ebrill 2025 a’i hyrwyddo cyn cychwyn, ac mae 10 o weithwyr wedi dechrau'r cwrs.Mae dysgwyr presennol hefyd yn cael eu hannog i gwblhau eu dosbarthiadau presennol ac i symud ymlaen i'r lefel nesaf o ddysgu.
• Mae cynyddu nifer y dysgwyr sy’n mynychu cyrsiau ac yn eu cwblhau, cynnal presenoldeb llawn, ac annog dilyniant weithiau’n heriol ac yn tynnu sylw at yr angen i ystyried sut y bydd anghenion dysgwyr Cymraeg yn cael eu cefnogi.  Mae yna lawer o ffactorau sy'n effeithio ar yr uchod gan gynnwys ymrwymiadau gwaith/teuluol, staff yn symud ymlaen i rolau mewnol neu allanol eraill, ymddeoliadau, a rheoli swyddi gwag.
• Er mwyn hyrwyddo cyrsiau, mae manylion cyrsiau’r iaith Gymraeg sydd ar gael wedi cael eu rhannu â staff yr awdurdod drwy gyfathrebiadau mewnol drwy’r cylchlythyr “Ffocws Sir Benfro” a anfonir drwy e-bost at staff ac adran “Newyddion Diweddaraf” y fewnrwyd. Mae manylion y cwrs hefyd ar gael ar y fewnrwyd. Cynhaliwyd digwyddiad i ddathlu Dydd Gŵyl Dewi yn Neuadd y Sir ar gyfer staff y cyngor a oedd yn cynnwys gwybodaeth am gyrsiau’r iaith Gymraeg.

 

Dysgwyr Dysgu Cymraeg Sir Benfro

• Mae Dysgu Cymraeg Sir Benfro (yn agor mewn tab newydd) hefyd yn cynnig cyrsiau sydd ar gael mewn gwahanol leoliadau ac amseroedd. Darperir manylion dysgwyr 2024–25 isod ac nid yw'n cynnwys dysgwyr staff y cyngor.

Cwrs	Dysgwyr Dysgu Cymraeg Sir Benfro
Blasu (ar-lein/ wyneb yn wyneb)	37
Mynediad	583
Sylfaen	239
Canolradd	178
Uwch	244
Gloywi	29
Cyfanswm yn dysgu	1310

 

• O'r 1,310 o ddysgwyr roedd 880 o ddysgwyr unigryw, a mynychodd rhai ohonynt un cwrs/lefel yn unig, ac roedd eraill yn mynychu mwy nag un cwrs gan symud ymlaen i'r lefel cwrs nesaf. 

 

Gofynion y Gymraeg ar Swyddi a Hysbysebir

• Mae dynodiadau gofynion y Gymraeg ar swyddi a hysbysebir wedi aros yn sefydlog i raddau helaeth ers 2020–21 ar draws yr holl ddynodiadau. Mae’r swyddi a hysbysebir yn cynnwys swyddi ysgolion.
• Mae’r swyddi a ddynodir fel rhai lle mae’r Gymraeg yn hanfodol wedi gostwng ychydig o 8% yn 2023-24 i 7%.  
• Mae swyddi lle mae’r iaith Gymraeg yn ddymunol wedi gweld cynnydd bach o 75% yn 2023–24 i 78%.
• Mae nifer y swyddi sy'n gofyn am ddysgu'r Gymraeg wedi aros yn gyson isel, tua 1%.
• Gostyngodd swyddi nad oes angen y Gymraeg ychydig o 17% yn 2023–24 i 14%. 

Gofyniad y Gymraeg ar swyddi a hysbysebir	2024-2025 Dynodiad %
Cymraeg yn hanfodol	67 (7%)
Cymraeg yn ddymunol	718 (78%)
Cymraeg i'w dysgu	7 (0.7%)
Nid oes angen y Gymraeg	129 (14%)
Cyfanswm y swyddi a hysbysebwyd	921

 

• Noder: Mae’r wybodaeth a ddarperir yn ymwneud â swyddi a hysbysebir. Gellir hysbysebu swydd fwy nag unwaith.