Niwtraliaeth o ran maethynnau nitrogen ar draws Sir Benfro

Cyflwyniad

Ym mis Mehefin 2025, cyhoeddodd Cyfoeth Naturiol Cymru (CNC) dystiolaeth newydd am gyflwr Ardaloedd Cadwraeth Arbennig (ACA) morol Ewropeaidd Cymru. Yn sgil yr asesiadau hyn o amodau, cyhoeddwyd y pecyn cyngor cadwraeth wedi'i ddiweddaru a amlinellodd yr amcanion cadwraeth ar gyfer ACAau. Mae ragor o wybodaeth Cyfoeth Naturiol Cymru / Asesiadau o gyflwr ar gyfer safleoedd morol Ewropeaidd Cymru (yn agor mewn tab newydd) ar gael. Mae'r diweddariadau hyn wedi'u rhoi ar waith i helpu Cymru i gyflawni rhwymedigaethau Rheoliadau Cadwraeth Cynefinoedd a Rhywogaethau 2017 (y Rheoliadau Cynefinoedd). Yn benodol, nododd yr asesiadau grynodiadau o nitrogen anorganig tawdd fel ffactor allweddol sy'n cyfrannu at fethiannau o ran ansawdd dŵr. Mae’r safleoedd hynny sy'n berthnasol i Sir Benfro fel a ganlyn:

ACA Sir Benfro Forol
ACA Bae Aberteifi
ACA Bae Caerfyrddin ac Aberoedd

Nitrogen anorganig tawdd a niwtraliaeth o ran maethynnau

Y dangosydd ar gyfer methiant cynefin ar gyfer Ardal Cadwraeth Arbennig Sir Benfro Forol yw crynodiad nitrogen anorganig tawdd yn ei wahanol ffurfiau (nitrad, nitraid ac amonia). Mae'r asesiadau'n ystyried gormodiannau o nitrogen anorganig tawdd ochr yn ochr â dangosyddion perfformiad eilaidd fel gordyfiant macroalgaidd. Felly, y flaenoriaeth yw lleihau llwyth maethynnau yn yr ardaloedd yr effeithir arnynt. Credir mai ffynonellau gwasgaredig (dŵr ffo amaethyddol, digwyddiadau llygredd a charthion preifat heb eu trin) sy'n bennaf gyfrifol am y broblem hon.

Mae'r map isod yn dangos yr ardal yn Sir Benfro lle mae niwtraliaeth o ran maethynnau ar gyfer nitrogen yn berthnasol. Mae hyn yn cynnwys yr holl dir sydd wedi'i gysylltu'n hydrolegol â chorff dŵr mewnol Aberdaugleddau. O ganlyniad, mae'r rhan fwyaf o Sir Benfro o fewn y dalgylch yr effeithir arno, ac eithrio rhywfaint o'r ardal arfordirol, sydd i raddau helaeth o fewn cylch gwaith Awdurdod Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro.

Nodwch fod y map yn rhoi trosolwg cyffredinol ac efallai na fydd yn cofnodi cymhlethdod llawn y cysylltiadau hydrolegol a'r llwybrau draenio. Dylai datblygwyr bob amser geisio cadarnhad gan Dŵr Cymru ac CNC ynghylch y trefniadau draenio ar gyfer eu safleoedd. Mae hyn yn cynnwys ystyried unrhyw bellteroedd sgrinio perthnasol sy'n berthnasol i ddatblygiadau nad ydynt yn bwriadu cysylltu â rhwydwaith y garthffos gyhoeddus.

Map

Dalgylchoedd Dwr Croyw ACA Morol Sydd Angen Niwtraliaeth Nitrogen

Fel arall, cyfeiriwch at fap Dalgylchoedd dŵr croyw ACA Morol CNC sydd angen niwtraliaeth maethynnau (yn agor mewn tab newydd).

Asesiadau Rheoliadau Cynefinoedd

Mae Reoliadau Cadwraeth Cynefinoedd a Rhywogaethau 2017 (fel y’u diwygiwyd) yn gosod gofynion cyfreithiol llym, a gall dehongliadau neu benderfyniadau anghywir arwain at ganlyniadau difrifol. Mae caniatâd cynllunio a roddir yn groes i'r rheolau hyn yn anghyfreithlon ac yn agored iawn i adolygiad barnwrol a gorchmynion diddymu.

Os caiff cais cynllunio ei gymeradwyo heb Asesiad Rheoliadau Cynefinoedd sy'n cydymffurfio, byddai'r penderfyniad a gyhoeddir yn anghyfreithlon a byddai'n gadael yr awdurdod yn agored i her gyfreithiol. Gall datblygwyr wynebu oedi costus, niwed i enw da, ac mewn rhai achosion, gofynion i atal gwaith neu ymgymryd â gwaith lliniaru ôl-weithredol.

O dan y Rheoliadau Cynefinoedd, dim ond pan fydd yr Asesiad Rheoliadau Cynefinoedd yn dod i'r casgliad nad yw’n debygol y bydd effaith sylweddol ar safleoedd ecolegol a warchodir yn rhyngwladol y gall y cyngor gymeradwyo cynlluniau neu brosiectau (gan gynnwys ceisiadau cynllunio a'r Cynllun Datblygu Lleol).

Er mwyn i Asesiad Rheoliadau Cynefinoedd fod yn ddilys, rhaid i'r awdurdod cynllunio lleol allu dangos, y tu hwnt i amheuaeth wyddonol resymol, y bydd mesurau lliniaru yn atal unrhyw effaith andwyol ar gyfanrwydd y safle gwarchodedig. Rhaid i'r mesurau hyn fod yn gwbl effeithiol cyn cyflwyno unrhyw faethynnau ychwanegol i'r dalgylch (er enghraifft, cyn i gartrefi newydd gael eu meddiannu). Rhaid ymgynghori â Chyfoeth Naturiol Cymru, fel y corff cadwraeth natur statudol, ynghylch canfyddiadau asesiad priodol, a rhaid ystyried ei ymateb.

Goblygiadau a chanllawiau ar reoli datblygu

Yn dilyn cyngor gan Cyfoeth Naturiol Cymru (yn agor mewn tab newydd) ac yn unol â chyfraith achosion, mae'r awdurdod cynllunio lleol wedi mabwysiadu dull rhagofalus. Mae hyn yn dechrau gyda phroses o sgrinio cynigion datblygu i benderfynu a oes angen Asesiad Rheoliadau Cynefinoedd llawn.

Yn gyffredinol, gellir sgrinio allan newidiadau ac estyniadau i anheddau sy’n bodoli eisoes, cynigion nad ydynt yn cynyddu gollyngiadau maethynnau, neu ddatblygiadau sy'n lleihau gollyngiadau maethynnau. Nid effeithir ar geisiadau cynllunio ar gyfer mathau o ddatblygiad o'r fath a gellir parhau i roi caniatâd ar eu cyfer.

Mae CNC yn cynghori, er bod rhaid ystyried pob achos yn unigol, ei bod yn debygol y bydd angen Asesiad Rheoliadau Cynefinoedd llawn ar ddatblygiadau sy'n cynyddu gollyngiadau maethynnau. Mae hyn yn cynnwys y canlynol:

Datblygiad preswyl sy'n ychwanegu llwythi maethynnau newydd at y dalgylchoedd.

Mae hyn yn cynnwys creu llety byw’n annibynnol, uned gynllunio ar wahân a/neu newid mewn defnydd, lle nad oes modd dweud ei fod yn ategol i'r prif breswylfa mwyach.

Datblygiadau dibreswyl sy’n gwasanaethu poblogaethau o’r tu allan i ddalgylch yr ACA nad ydynt eisoes wedi'u cysylltu â systemau carthffos sy’n bodoli eisoes sy'n gollwng o fewn yr ACA. Er enghraifft:

Llety i dwristiaid (gwestai, tai llety, gwely a brecwast, cyfleusterau hunanarlwyo, safleoedd gwersylla a charafannau).
Datblygiadau masnachol neu ddiwydiannol mawr (cyfleusterau cynadledda, safleoedd manwerthu mawr, atyniadau twristiaid).

Mewn achosion o'r fath, mae angen asesiad pellach i benderfynu a fyddai'r cynnig yn effeithio'n andwyol ar gyfanrwydd yr ACA afonol neu forol.

Fel y mae CNC wedi cynghori, gellir dod i gasgliad nad oes unrhyw effaith andwyol ar gyfanrwydd safle mewn Asesiad Rheoliadau Cynefinoedd, lle gall unrhyw gynlluniau neu brosiectau yn yr ardaloedd hyn sydd â'r potensial i gynyddu gollyngiadau maethynnau sicrhau mesurau lliniaru priodol a dangos niwtraliaeth o ran maethynnau ar gyfer nitrogen. Ar hyn o bryd, mae'n amlwg na fydd y rhwydwaith dŵr gwastraff cyhoeddus yn darparu'r opsiwn ar gyfer unrhyw fesurau liniaru o ran tynnu nitrogen, felly ni ellir sicrhau niwtraliaeth o ran maethynnau yn y ffordd hon. O'r herwydd, bydd angen i ddatblygwyr edrych ar ddatrysiadau gwrthbwyso a/neu liniaru ar sail natur.

I ategu cyngor CNC a grybwyllwyd uchod, mae Cyngor Sir Penfro wedi gweithio gyda phartneriaid i gynhyrchu Llawlyfr i Ddatblygwyr (yn agor mewn tab newydd) sy’n cynnwys gwybodaeth a chymorth. Dylid defnyddio'r llawlyfr ochr yn ochr â Chyfrifiannell cyllideb Llywodraeth Cymru (yn agor mewn tab newydd). Defnyddir y teclyn hwn i gyfrifo'r gofyniad lliniaru maethynnau ar gyfer datblygiadau o fewn y dalgylch yr effeithir arno.

Gall datblygwyr ddefnyddio'r teclyn hwn i gyfrifo'r llwyth nitrogen y byddai cynigion yn ei gynhyrchu a nodi pa opsiynau lliniaru cymesur a allai fod yn addas.

Rhaid i ddatblygwyr sy'n dymuno defnyddio mesurau lliniaru ddarparu fersiwn gyflawn o'r Gyfrifiannell Cyllideb Maetholion ar gyfer eu datblygiad wrth gyflwyno cais cynllunio.