Iechyd a Diogelwch

Clefyd Coed

Beth yw clefyd coed ynn?

Ffwng yw clefyd coed ynn (Hymenoscyphus fraxineus) a darddodd yn Asia. Nid yw’n achosi llawer o niwed i goed ynn ei ranbarth brodorol, sef yr ynn Manchurian (Fraxinus mandshurica) a’r ynn Tsieineaidd (Fraxinus chinensis). Fodd bynnag, mae’r clefyd wedi cael effaith andwyol ar goed ynn Ewropeaidd (Fraxinus excelsior) ar ôl iddo gael ei gyflwyno i Ewrop oddeutu 30 mlynedd yn ôl, oherwydd ni wnaeth coed ynn Ewropeaidd esblygu gyda’r ffwng, gan olygu nad oes ganddynt amddiffyniad naturiol yn ei erbyn.

Sut olwg sydd ar glefyd coed ynn?

Mae clefyd coed ynn yn gallu effeithio ar goed ynn o bob oed. Yn gyffredinol, mae coed iau yn ildio’n gynt i’r clefyd a bydd gan bob coeden sy’n cael ei heffeithio y symtomau canlynol:

  • Bydd y dail yn datblygu smotiau tywyll yn ystod yr haf
  • Bydd y dail yn gwywo ac yn troi’n ddu. Efallai bydd y dail yn cwympo’n gynnar
  • Bydd y clefyd yn amlwg ar y blagur a’r dail yn ystod yr haf
  • Bydd creithiau’n datblygu lle mae’r brigau’n cwrdd â’r boncyff. Yn aml, bydd siâp diemwnt ar y creithiau a byddant yn frown tywyll
  • Bydd lliw brown-lwyd ar risgl mewnol y coed, o dan y creithiau
  • Bydd blagur segur yn dechrau tyfu ymhellach i lawr y boncyff. Gelwir hyn yn dyfiant epicormig, ac mae’n ymateb cyffredin i straen mewn coed.

Beth fydd yn digwydd i’r goeden?

Bydd y clefyd yn effeithio ar goed ynn trwy rwystro’r systemau cludo dŵr, gan achosi i’r coed golli dail, a bydd creithiau’n ymddangos ar y pren a’r rhisgl. Yn y pen draw, bydd hynny’n achosi i gorun y goeden farw.

Dros gyfnod, bydd y coed yn mynd yn fregus a bydd y brigau’n torri i ffwrdd o brif gorff y goeden. Os nad yw’r coed yn cael eu trin, efallai y byddant yn cwympo, gan achosi perygl uniongyrchol i’r ardal gyfagos. 

Mae’r coed yn gallu brwydro’n ôl, ond byddant yn marw yn y pen draw os bydd y clefyd yn dychwelyd flwyddyn ar ôl blwyddyn.

Beth i’w wneud os byddwch yn gweld clefyd coed ynn

Gwiriwch y map rhyngweithiol i weld a ydych mewn ardal sy’n rhydd o glefyd coed ynn. Os ydych chi ac yn meddwl eich bod wedi gweld yr arwyddion a’r symptomau, rhowch wybod amdanynt trwy TreeAlert.

Gall garddwyr a rheolwyr parciau a safleoedd eraill sydd â choed ynn helpu i atal y clefyd rhag lledaenu’n lleol trwy gasglu a llosgi’r dail ynn sydd wedi cwympo, a’u claddu neu’u compostio nhw’n ddwfn. Mae hyn yn amharu ar gylch oes y ffwng.

Os ydych chi’n rheoli coetir, mae mwy o arweiniad ar gael gan y Comisiwn Coedwigaeth.

Os oes gennych chi goed ynn ar eich tir a allai gwympo ar dir, ffyrdd neu eiddo cyfagos, mae’n bwysig bod y coed yn cael eu hasesu gan goedyddiwr cymwys neu brofiadol, er mwyn sefydlu eu cyflwr a lefel y risg.

Sut gallwch chi helpu

  • Golchwch eich esgidiau cyn ac ar ôl ymweld â choedwig.
  • Peidiwch â chymryd toriadau neu ddeunydd planhigion o gefn gwlad.
  • Golchwch olwynion eich car neu feic er mwyn gwaredu llaid neu ddeunydd planhigion.

Cwestiynau Cyffredin

Pa asesiad y mae’r Cyngor wedi’i wneud o effaith bosibl clefyd coed ynn yn Sir Benfro a pha strategaeth sydd ar waith i ymdopi?

Mae Cyngor Sir Penfro’n mynd i’r afael â chlefyd coed ynn yn y rhanbarth gyda’r bwriad o baratoi ‘Strategaeth Clefyd Coed Ynn’ er mwyn cyfrifo nifer y coed sydd o dan ein cyfrifoldeb ni ac i ddatblygu strategaeth ar gyfer eu trin.

Dolenni Defnyddiol

ID: 5916, adolygwyd 09/03/2023

Diogelwch Trydanol

Rhaid i drefnwyr digwyddiadau, contractwyr ac eraill sy'n defnyddio offer trydanol wneud popeth sy'n rhesymol ymarferol i sicrhau bod gosodiadau ac offer trydanol mewn digwyddiad yn cael eu dewis, eu gosod a'u cynnal yn briodol fel nad ydynt yn achosi marwolaeth neu anaf.

Rhaid i drydanwr cymwys osod cyflenwadau trydanol. Mae angen i'ch contractwr sicrhau bod:

  • diogelwch yn erbyn sioc drydan yn cael ei leihau trwy osod RCD (Dyfais Cerrynt Gweddilliol) os caiff cyflenwadau eu tynnu o drydan prif bibell 240 folt
  • offer awyr agored yn ddiddos rhag y tywydd i'r safon briodol.
  • ceblau yn cael eu gosod i leihau perygl baglu a difrod mecanyddol posibl

Dylid cael tystysgrif gan y contractwyr fel cofnod bod y gwaith trydanol wedi'i osod yn ddiogel.

Am ganllawiau llawn a chynhwysfawr: Health and Safety Executive 

ID: 4783, adolygwyd 08/03/2023

Diogelwch Tan

Mae angen i chi wneud yn siŵr, yn seiliedig ar ganfyddiadau'r asesiad, eich bod yn cymryd mesurau diogelwch tân digonol a phriodol i leihau'r perygl o anaf neu golli bywyd os bydd tân. Bydd hyn yn cynnwys:

  • Hyfforddiant ar gyfer personél perthnasol
  • Dull o ganu larwm rhag ofn tân
  • Gweithdrefn gwacáu
  • Mynediad i wasanaethau brys
  • Arwyddion a goleuadau argyfwng
  • Llwybrau dianc ac allanfeydd tân addas
  • Darparu offer diffodd tân addas
  • Mesurau i reoli peryglon megis coginio, eitemau trydanol, silindrau nwy, eitemau llosgadwy a llosgi bwriadol

 

Dylai eich asesiad risg tân fod yn seiliedig ar ddogfen Ganllaw Llywodraeth EM:  Asesiad Risg Diogelwch Tân, Digwyddiadau Awyr Agored a Lleoliadau

ID: 4784, adolygwyd 03/10/2023

Effeithiau arbennig mewn digwyddiadau

  • mwg
  • tân gwyllt
  • coelcerth
  • goleuadau strôb

Am ganllawiau llawn a chynhwysfawr: Health and Safety Executive  

ID: 4785, adolygwyd 08/03/2023

Swn

Dylai amlygiad y gynulleidfa i lefel sain gael ei gyfyngu i LAeq Digwyddiad o ddim mwy na 107 dB neu lefelau pwysedd sain gyda phwysoliad C ar y mwyaf o ddim mwy na 140 dB.

Lle bo'n ymarferol, ni ddylid caniatáu i'r gynulleidfa fod o fewn 3m i unrhyw uchelseinydd. Gellir cyflawni hyn trwy ddefnyddio rhwystrau diogelwch cymeradwy a stiwardiaid pwrpasol, yn gwisgo amddiffyniad priodol ar gyfer clyw.

Ystyrir niwsans sŵn i gymdogion yn yr adran Rheoli Llygredd. 

Am ganllawiau llawn a chynhwysfawr: Health and Safety Executive

Niwsans Swn

ID: 4786, adolygwyd 08/03/2023

Ffeiriau / teganau gwynt

Canllawiau Iechyd a Diogelwch ar gyfer ffeiriau

Dylai gweithredwyr teganau gwynt gael eu cyfarpar wedi’i archwilio o dan gynllun archwilio PIPA neu ADIPS a dylid darparu tystysgrifau diogelwch fel tystiolaeth o hyn. 

Am ganllawiau ar ddefnyddio offer chwarae gwynt mewn digwyddiadau gweler: Health and Safety Executive 

ID: 4787, adolygwyd 08/03/2023

Lles gweithwyr

Cyfleusterau lles yw'r rhai sy'n angenrheidiol er lles eich staff megis:

  • cyfleusterau ymolchi
  • toiled
  • gorffwys a newid
  • rhywle glân i fwyta ac yfed yn ystod egwyliau

Am ganllawiau llawn a chynhwysfawr: Health and Safety Executive

ID: 4788, adolygwyd 08/03/2023

Trin gwastraff

Mae trefnwyr digwyddiadau a / neu gontractwyr yn gyfrifol am asesu'r risgiau sy'n gysylltiedig â storio, trin neu ddefnyddio gwastraff a gweithredu mesurau rheoli effeithiol i osgoi neu reoli'r risgiau hyn.

Am ganllawiau llawn a chynhwysfawr: Health and Safety Executive

ID: 4789, adolygwyd 09/03/2023

Diogelwch coed

Am ganllawiau ar sut i reoli'r risgiau o goed ar safle eich digwyddiad Rheoli Risg Coed gan Ddefnyddio Synnwyr Cyffredin

ID: 4790, adolygwyd 09/03/2023

Trafnidiaeth

Paratowch gynllun rheoli traffig sy'n ymdrin â'r risg o symud cerbydau ar y safle ac oddi arno.

Am ganllawiau llawn a chynhwysfawr: Health and Safety Executive 

ID: 4780, adolygwyd 08/03/2023

Iechyd a Diogelwch

Fel trefnydd digwyddiad, boed yn gwmni, unigolyn, elusen neu grŵp cymunedol, chi sydd â’r prif gyfrifoldeb a rhwymedigaeth yn ôl y gyfraith, am ddiogelu iechyd, diogelwch a lles pawb sy'n gweithio yn y digwyddiad, neu'n mynychu'r digwyddiad. 

Mae Rhestr Wirio Trefnydd Digwyddiadau ESAG Sir Benfro yn offeryn defnyddiol a fydd yn mynd â chi trwy gyfres o gamau i helpu i sicrhau eich bod yn gwneud yr hyn y mae angen i chi ei wneud.

Os ydych chi'n cynnal gweithgaredd chwaraeon megis triathlon, digwyddiad nofio yn y môr, canŵio, digwyddiad yn ymwneud â rasio ceffylau neu rasio ceir modur yna mae'n rhaid i chi hefyd ddilyn canllawiau'r corff llywodraethu cenedlaethol perthnasol.

Rhoddir arweiniad ar iechyd a diogelwch mewn digwyddiadau ar wefan benodol yn ymwneud â diogelwch digwyddiadau yn Health and Safety Executive. Mae'r wefan hon yn rhoi gwybodaeth i helpu trefnwyr digwyddiadau ddeall eu dyletswyddau cyfreithiol ynghylch iechyd a diogelwch, cynllunio digwyddiad, adolygu digwyddiad ar ôl iddo orffen a chynllunio ar gyfer digwyddiadau ac argyfyngau. Mae HSE hefyd yn rhoi canllawiau manwl ar bynciau iechyd a diogelwch perthnasol i helpu trefnwyr digwyddiad gyda'r asesiad risg. 

Ni fwriedir i'r deunydd manwl ar wefan HSE gael ei ddyblygu yma felly mae'n hanfodol fod pob trefnydd digwyddiad yn adolygu'r deunydd ar wefan HSE yn uniongyrchol.  

ID: 4770, adolygwyd 08/03/2023

Cwestiynau Allweddol

  • Ydych chi wedi penderfynu pwy fydd yn eich helpu chi â'ch dyletswyddau?
  • A oes dealltwriaeth glir o fewn y tîm trefnu pwy fydd yn gyfrifol am faterion diogelwch?
  • Ydych chi wedi asesu risg eich digwyddiad ac wedi paratoi cynllun rheoli / cynllun rheoli digwyddiad?
  • Ydych chi wedi casglu ac asesu gwybodaeth berthnasol i'ch helpu i benderfynu a ydych chi wedi dewis contractwyr addas a chymwys?

 Am ganllawiau llawn a chynhwysfawr: Health and Safety Executive

ID: 4772, adolygwyd 08/03/2023

Ydych chi wedi cynllunio ar gyfer digwyddiadau ac argyfyngau?

Rhaid i chi fod â chynlluniau ar waith i ymateb yn effeithiol i ddigwyddiadau iechyd a diogelwch ac argyfyngau eraill a allai ddigwydd mewn digwyddiad. 

Dylai'r cynllun argyfwng hwn fod yn gymesur â lefel y risg a gyflwynir gan weithgareddau'r digwyddiad a maint a difrifoldeb posibl y digwyddiad

Dylid paratoi gweithdrefnau argyfwng i staff a gwirfoddolwyr eu dilyn os bydd digwyddiad / argyfwng sylweddol yn codi, ee tywydd gwael sydyn, tân neu fethiant strwythurol.

Dylai gynnwys mesurau wrth gefn i ddelio â digwyddiadau a sefyllfaoedd mor amrywiol ag act adloniant sy'n canslo ar fyr rybudd, tywydd garw, plant ar goll neu’r ffaith nad yw staff allweddol yn eich tîm ar gael.

Bydd angen i chi hefyd ystyried eich ymateb i argyfyngau mwy difrifol, gan gynnwys digwyddiadau mawr a fydd angen help gan y gwasanaethau brys a gweithredu eu cynlluniau argyfwng rhanbarthol.

Mae'r Swyddfa Ddiogelwch Gwrthderfysgaeth Genedlaethol wedi cynhyrchu cyngor penodol i helpu i liniaru'r bygythiad o ymosodiad terfysgol mewn mannau llawn pobl.

Gofalwch y bydd gennych ddigon o gymorth meddygol ac ambiwlansys ar y safle a chysylltwch â'ch gwasanaeth GIG a’ch gwasanaeth ambiwlans lleol er mwyn iddynt allu cydbwyso'ch anghenion yn erbyn eu capasiti lleol ac egluro sut y bydd cleifion yn cael eu cludo i'r ysbyty.  Mae ‘purple guide’ Fforwm y Diwydiant Digwyddiadau  yn cynnwys enghreifftiau cymorth cyntaf ac asesiadau meddygol ar gyfer cynulleidfa mewn digwyddiad.

Os bydd unrhyw ddamwain neu ddigwyddiad peryglus yn digwydd, rhaid cymryd camau i atal unrhyw ddigwyddiadau pellach rhag digwydd; dylai'r digwyddiad gael ei gofnodi a dylid rhoi gwybod amdano yn unol â RIDDOR; a dylid cael enwau a chyfeiriadau tystion, dylid tynnu ffotograffau a dylai trefnydd y digwyddiad lunio adroddiad.  Bydd angen i chi hefyd roi gwybod i'ch cwmni yswiriant eich hun.

Cynlluniwch lwybrau dianc, arwyddion ymadael a golau i helpu gyda gwacáu adeiladau ac ati ynghyd â dulliau cyfathrebu. I gael canllawiau pellach ar lwybrau dianc a strategaethau gweler y Canllaw i ddiogelwch ar diroedd chwaraeon  a chanllawiau asesu risg diogelwch tân

ID: 4774, adolygwyd 08/03/2023

Y Lleoliad a Dylunior Safle

Unwaith y bydd amlinelliad sylfaenol y safle wedi ei bennu, dylech baratoi cynllun cyfeiriedig, sy'n nodi'n glir lle bydd y strwythurau, cyfleusterau, llinellau ffensio, mynedfeydd ac allanfeydd ac ati.  Bydd y cynllun lleoliad / safle yn eich helpu chi a'ch contractwyr wrth adeiladu'r safle. Bydd hefyd yn ddefnyddiol ar gyfer gwasanaethau sy'n gweithredu yn ystod y digwyddiad, ee stiwardiaid.

 

Am ganllawiau llawn a chynhwysfawr: Health and Safety Executive

ID: 4775, adolygwyd 08/03/2023

Strwythurau Dros Dro y gellir eu Tynnu i Lawr (TDS)

Mae TDS yn cynnwys pebyll mawr, llwyfannau, rhwystrau, sgriniau, gantrïau goleuadau, llwyfannau seddi, tyrau sain, gosodiadau celf, teganau gwynt.

Dylai contractwyr / dylunwyr TDS a gyflogir i ddylunio, cyflenwi, adeiladu, rheoli a chymryd strwythur i lawr i chi, fod yn gymwys a chael digon o adnoddau.  Dylai eich contractwr TDS sicrhau bod y strwythur arfaethedig wedi'i ddylunio i ystyried y defnydd a'r amodau y bydd yn cael ei osod ynddynt. Dylai'r strwythur gael ei wirio i sicrhau ei fod wedi'i adeiladu yn ôl y dyluniad.

Dylid cael tystysgrif diogelwch gan y contractwyr fel cofnod bod pob TDS wedi'i wirio.

Am ganllawiau llawn a chynhwysfawr: Health and Safety Executive

ID: 4776, adolygwyd 08/03/2023

Rheoli Torfeyd

Fel blaenoriaeth gynnar, dylai trefnwyr sefydlu eu bod yn gallu rheoli torf yn ddiogel ar gyfer y math o ddigwyddiad ac yn y lleoliad a ddewiswyd. Hyd yn oed os yw'r digwyddiad yn rhad ac am ddim neu'n digwydd ar strydoedd neu mewn mannau agored, dylech barhau i ddefnyddio'r un egwyddorion rheoli torfeydd er mwyn helpu i’w wneud mor ddiogel â phosib. Unwaith y byddwch wedi asesu'r risgiau, dylech greu cynllun rheoli torfeydd. Defnyddiwch unrhyw luniadau dylunio lleoliad / safle  i'ch helpu gyda hyn.

Dylid ystyried trefniadau stiwardio a diogelwch hefyd fel rhan o'ch cynllun rheoli torfeydd.

Am ganllawiau llawn a chynhwysfawr: Health and Safety Executive

ID: 4777, adolygwyd 08/03/2023

Defnyddio rhwystrau mewn digwyddiadau

Os penderfynwch ddefnyddio rhwystrau a ffensys fel teclyn rheoli torfeydd, dylent gael asesiad risg. Gan ddibynnu ar gymhlethdod y risg a’r rhwystr/au, efallai y bydd angen ffynhonnell sy’n rhoi cyngor cymwys i chi i'ch helpu. Gellir defnyddio rhwystrau i:

  • reoli'r dorf i sicrhau bod y llwybrau'n glir i'r cyfranogwyr
  • wahanu'r dorf oddi wrth berfformwyr neu gyfranogwyr
  • amddiffyn y cyhoedd yn erbyn peryglon penodol megis symud peiriannau, barbeciws, cerbydau ac unrhyw arddangosfeydd peryglus eraill.

Am ganllawiau llawn a chynhwysfawr: Health and Safety Executive  

ID: 4779, adolygwyd 08/03/2023

Syrthio o Uchder

Rhaid i chi sicrhau bod y risgiau o weithio ar uchder yn cael eu hasesu a bod offer gwaith priodol yn cael ei ddewis a'i ddefnyddio.

Am ganllawiau llawn a chynhwysfawr: Health and Safety Executive  

ID: 4781, adolygwyd 08/03/2023