Gofalwyr

Cyflogwyr gofalwyr syn gweithio

Ydych chi’n gwybod faint o’ch gweithwyr sydd hefyd yn gofalu am berthnasau, priod, partneriaid neu ffrindiau anabl, bregus neu sâl ar ôl oriau gwaith?

A ydych chi’n ymwybodol y bydd cefnogi’r gweithwyr hyn sy’n ‘ofalwyr sy’n gweithio’ yn gwella cynhyrchiant a chyfraddau cadw staff?

Ydych chi’n gwybod bod deddfwriaeth yn rhoi hawliau penodol i ofalwyr rydych chi’n eu cyflogi?

 

Os ydych chi wedi ateb 'na' i unrhyw un o’r cwestiynau hyn, yna mae cymorth wrth law.

Y fframwaith cyfreithiol

O ganlyniad i Ddeddf Absenoldeb i Ofalwyr 2023, a ddaeth i rym ar 6 Ebrill 2024, os ydych chi’n gofalu am berson sydd ag angen gofal hirdymor, efallai y bydd gennych chi hawl i un wythnos o absenoldeb di-dâl y flwyddyn. Gellir cymryd yr absenoldeb hwn yn hyblyg (fel hanner diwrnod neu ddiwrnod llawn) ar gyfer ymrwymiadau gofalu wedi’u cynllunio a’u rhagweld. Mae ar gael o ddiwrnod cyntaf eich cyflogaeth ac mae’n darparu’r un nodweddion diogelu cyflogaeth i weithwyr â mathau eraill o absenoldeb sy’n gysylltiedig â theulu, gan gynnwys diogelu rhag diswyddo.

Yn ogystal, o 30 Mehefin 2014 ymlaen, mae gan bob gweithiwr sydd â gwasanaeth parhaus o 26 wythnos o leiaf yr hawl i ofyn am weithio hyblyg ac i’w gais gael ei ystyried o ddifrif gan ei gyflogwr. Yn arbennig, mae gan rieni plant dan chwech oed neu blant anabl dan ddeunaw oed hawl i wneud cais i’w cyflogwr i weithio’n fwy hyblyg. Gall y cais gwmpasu oriau gwaith, amseroedd gwaith a lleoliad gwaith a gall gynnwys ceisiadau am wahanol batrymau gwaith.

Rhaid gwneud y cais yn ysgrifenedig ac mae gan y cyflogwr ddyletswydd statudol i ystyried y cais o ddifrif a’i wrthod dim ond os oes sail fusnes glir dros wneud hynny. Mae gan weithwyr sy’n gwneud ceisiadau am weithio hyblyg yr hawl i gael cwmni cydweithiwr neu gynrychiolydd undeb llafur yn y cyfarfod.

Mae’r Ddeddf Gwaith a Theuluoedd hefyd yn cyflwyno hawl newydd i ofalwyr oedolion ofyn am weithio’n hyblyg. Y diffiniad o ofalwr yw gweithiwr sy’n gofalu neu’n disgwyl bod yn gofalu am oedolyn sydd:

• Yn briod â, neu’n bartner neu’n bartner sifil i’r gweithiwr; neu
• Yn berthynas agos i’r gweithiwr; neu
• Nid yw’n dod o dan y naill gategori na’r llall ond mae’n byw yn yr un cyfeiriad â’r gweithiwr.

 

Mae’r diffiniad yn cynnwys rhieni, rhiant-yng-nghyfraith, plentyn sy’n oedolyn, plentyn mabwysiedig sy’n oedolyn, brodyr a chwiorydd (gan gynnwys y rhai sy’n rieni-yng-nghyfraith), ewythrod, modrybedd, neu neiniau a theidiau a llysberthnasau.

Felly fel cyflogwr beth ddylech chi ei wneud?

Codi ymwybyddiaeth

• Drwy gyfeirio’n uniongyrchol at ofalwyr mewn polisïau, gweithdrefnau a llawlyfrau’r cwmni
• Drwy hysbysu/hyfforddi pob rheolwr a staff am faterion gofalwyr
• Drwy ddarparu gwybodaeth am fecanweithiau cymorth sydd ar gael i staff sy’n ofalwyr.
  
  

 

Gofynnwch i staff am eu barn

• Defnyddiwch holiadur cyfrinachol i ofyn i staff a ydyn nhw’n ofalwyr a beth yw eu hanghenion
• Cyfleu canfyddiadau a gweithredu arnynt
  
  

 

Bydd angen ystyried y canlynol

• Darparu absenoldeb â thâl/heb dâl (absenoldeb i ofalwyr)
• Darparu mynediad preifat i ffôn mewn amgylchedd swyddfa
• Addasu oriau gwaith i ddarparu ar gyfer apwyntiadau/sefyllfaoedd brys
• Cytuno ar drefniadau gwaith amgen e.e. oriau, lleoliad, llwythi gwaith (rhannu swydd, gweithio gartref, gweithio yn ystod y tymor, oriau blynyddol)
• Sicrhau y gall staff orffen yn brydlon a’u bod yn cael rhybudd ymlaen llaw o unrhyw angen o ran gweithio oriau ychwanegol
• Darparu llinell gynghori allanol i staff
• Cynnal arolygon agwedd gweithwyr yn rheolaidd
• Sefydlu grwpiau ffocws neu grwpiau cymorth o gydweithwyr
• sy’n ofalwyr anffurfiol ar sail wirfoddol
• Sicrhau bod amgylchiadau ac ymrwymiadau gweithwyr yn cael eu deall a’u parchu
  
  

 

Yn benodol, mae’n hanfodol ffurfioli a chyhoeddi unrhyw gamau gweithredu y cytunwyd arnynt. Er ei bod yn ddefnyddiol iawn cael polisi ffurfiol clir, yr allwedd i ddarparu’r gefnogaeth orau yw cadw’r hyblygrwydd i ddiwallu anghenion unigolion. Nid yw gofalwyr yn grŵp unffurf o bobl ac nid dull ‘un model sy’n addas i bawb’ fydd fwyaf defnyddiol, er enghraifft efallai y bydd angen digon o hyblygrwydd ar rai gofalwyr i ymateb i angen gofal cynyddol annisgwyl neu ysbeidiol.

Os ydych chi’n sefydliad mawr, bydd angen sicrhau bod rheolwyr yn defnyddio disgresiwn yn deg ac yn gyson.

Monitro, gwerthuso ac adolygu

• Dylai sefydliadau fonitro faint o bolisïau gofalwyr sy’n cael eu defnyddio er mwyn adolygu eu heffeithiolrwydd.
• Gyda chaniatâd y gofalwyr, gellid cysylltu ag unrhyw un a nododd ei fod yn ofalwr yn unigol er mwyn monitro ei anghenion/farn.
• Mae rhaglenni sefydlu yn fecanwaith ardderchog ar gyfer codi ymwybyddiaeth staff newydd o ymrwymiad y sefydliad i ofalwyr ac ennill hyder staff newydd, ac i rannu’r ffaith eu bod yn ofalwr â’r sefydliad.
• Mae arolwg agwedd rheolaidd yn ffordd eithaf da o wirio ystod o faterion a gallai hyn gynnwys unrhyw bolisïau neu faterion gofalwyr.

 

Yn ei hanfod, mae angen i sefydliad benderfynu a yw ei bolisïau’n gweithio a’u hadolygu a/neu eu haddasu’n rheolaidd.