Hunanasesiad Blynyddol 2022-23

SA3- Arwain, Llywodraethu a Diwylliant

SA3.1 Trosolwg a Chraffu

Asesu perfformiad presennol – pa mor dda ydyn ni'n ei wneud? 

  • Mae'r Pwyllgorau Trosolwg a Chraffu yn monitro perfformiad, yn cyfrannu at ddatblygu polisïau ac yn adolygu ac ymchwilio i faterion sy'n effeithio ar y Sir a'i thrigolion.  Eu rôl hefyd yw cydbwyso pwerau'r Weithrediaeth, os oes angen, trwy ddwyn y Weithrediaeth i gyfrif trwy archwilio a chwestiynu ei phenderfyniadau.
  • O ran dwyn y Weithrediaeth i gyfrif, cafodd dau o benderfyniadau’r Weithrediaeth eu galw i mewn a'u hystyried gan bwyllgorau yng nghyfnod yr asesiad hwn.  Roeddent yn ymwneud â'r cynnig cyfalaf ar gyfer Ysgol Bro Penfro (penderfyniad a gadarnhawyd gan y Pwyllgor Trosolwg a Chraffu Ysgolion a Dysgu) a Chyfnewidfa Trafnidiaeth Hwlffordd (cyfeiriwyd y penderfyniad yn ôl at y Cabinet gydag argymhellion gan y Pwyllgor Trosolwg a Chraffu Gwasanaethau).
  • Eleni, targedwyd gohebiaeth i hysbysu'r cyhoedd am bynciau craffu i wella ymgysylltiad y cyhoedd i gydnabod y manteision a ddaw yn sgil safbwyntiau ehangach i'r bwrdd.  Cyhoeddwyd datganiad i'r wasg ym mis Chwefror 2023 ac anfonwyd nodiadau atgoffa ar y cyfryngau cymdeithasol yn hysbysu'r cyhoedd o gyfarfodydd pob un o’r Pwyllgorau Craffu i ddod yn eu cynghori am yr eitemau i'w trafod a darparu dolenni i gyflwyno cwestiynau a phynciau i'w hystyried.  Bydd hyn yn parhau ar gyfer pob cyfarfod yn y dyfodol.   Prin oedd y cyflwyniadau cyhoeddus yn ystod cyfnod yr adroddiad, ond cafwyd cynnydd amlwg yn nifer y gwylwyr i weddarllediadau ar ôl rhannu'r dolenni i gyfarfodydd Craffu.
  • Mae'r Grŵp Strategaeth Graffu sy'n cynnwys Cadeiryddion ac Is-gadeiryddion pob un o'r Pwyllgorau Trosolwg a Chraffu, ynghyd â Chadeirydd y Pwyllgor Llywodraethu ac Archwilio a Hyrwyddwr Aelodau'r Cabinet, wedi cyfarfod ar ôl pob cylch o gyfarfodydd i gyfnewid arfer da a dysgu a thrafod themâu trawsbynciol, megis Addysg Gartref Ddewisol.  Amlygwyd y materion a godwyd gan yr Adroddiad Her Cymheiriaid Corfforaethol yn ymwneud â Phwyllgorau Trosolwg a Chraffu gyda'r pwyllgorau newydd i'w hystyried wrth osod eu Blaenraglen Waith i edrych ar feysydd lle bydd y pynciau yn ychwanegu gwerth ac er budd trigolion Sir Benfro yn hytrach na materion plwyfol.
  • Penodwyd dau Gadeirydd newydd i Bwyllgorau Trosolwg a Chraffu yn dilyn etholiadau llywodraeth leol fis Mai diwethaf ac fe’u cefnogwyd gan y Tîm Gwasanaethau Democrataidd a Chyfarwyddwyr priodol i ymgymryd â'u rolau ac maent wedi gweld y Grŵp yn fuddiol i'w cefnogaeth.  Bu'r Grŵp yn edrych ar weddarllediadau ac yn cysylltu â chymheiriaid mewn awdurdodau lleol cyfagos i archwilio a deall arferion craffu mewn mannau eraill.  Mae'r adborth wedi dangos bod aelodau etholedig yn fodlon â'r ffordd y mae gwaith craffu yn cael ei wneud yn Sir Benfro ar hyn o bryd.
  • Bu'r Gwasanaethau Democrataidd yn gweithio gyda Chadeiryddion ac aelodau'r Pwyllgor i sicrhau bod eitemau'r Flaenraglen Waith yn berthnasol ac yn ychwanegu gwerth at drigolion Sir Benfro wrth annog eitemau 'i'w nodi' a sicrhau bod agendâu yn hylaw.  Mae sesiynau Rhaglennu Blaenraglen Waith rheolaidd wedi'u cynnal a bydd hyn yn parhau.
  • Darparwyd rhaglen hyfforddi ar gyfer holl aelodau'r Pwyllgorau Trosolwg a Chraffu fel rhan o'r broses sefydlu.  Ar y cyd â CLlLC, cyflwynwyd modiwlau ar Gyflwyniad i Graffu, Sgiliau Cadeirio a chwestiynu Craffu.  Roedd modiwlau ar-lein hefyd yn ymwneud â Chraffu wedi’u darparu ar POD (platfform e-ddysgu mewnol y Cyngor) a chyfeiriadau at adnoddau eraill oedd ar gael.   Mae hyfforddiant pellach ar y gweill.  Roedd yr adborth yn dangos bod y sesiynau yn werthfawr.
  • Anogwyd yr holl aelodau etholedig i gwblhau Dadansoddiad Anghenion Dysgu i nodi anghenion sgiliau cyfunol ac unigol a gwahoddwyd hwy i gwrdd â'r Rheolwr Dysgu a Datblygu i drafod eu hanghenion hyfforddi.  Casglwyd canlyniadau'r Dadansoddiad hwnnw ac mae cynllun hyfforddi tair blynedd yn cael ei ddatblygu i grisialu'r gofynion hyfforddi hynny a nodwyd.  Mae angen gwneud rhagor o waith i weithio gyda'r aelodau hynny sydd heb gwblhau Dadansoddiad Anghenion Dysgu hyd yma a bydd y mater yn parhau i gael ei fonitro gan y Pwyllgor Gwasanaethau Democrataidd.
  • Cynhaliwyd arolwg electronig o'r holl aelodau etholedig i gasglu barn ar strwythur a threfniadau'r Pwyllgorau Trosolwg a Chraffu ar ôl blwyddyn o weithredu fel Cyngor newydd.  Y gyfradd ymateb i'r arolwg oedd 67% (40 ymateb) sy'n gadarnhaol ac mae'n adlewyrchu ymrwymiad cadarn mwyafrif yr aelodau i barhau i gryfhau effeithiolrwydd craffu, a chydnabyddiaeth o'r rôl allweddol sydd gan yr aelodau eu hunain i’w chwarae yn y broses. O'r 40 ymateb a gafwyd, nododd 88% (35) fod y trefniadau yn effeithiol ar y cyfan.  Cynhaliwyd yr arolwg i lywio'r Adroddiad Blynyddol a fydd yn cael ei gyflwyno i bob Pwyllgor Trosolwg a Chraffu yng nghylch cyfarfodydd mis Mehefin a'i gyflwyno i'r Cyngor ym mis Gorffennaf i'w gymeradwyo.  Bydd yr adroddiad yn crisialu gwaith y Pwyllgorau dros y cyfnod rhwng mis Mai 2022 a mis Mawrth 2023.
  • Arolygwyd yr holl aelodau etholedig hefyd i holi eu barn ar amseru, hyd ac amlder cyfarfodydd y Cyngor a'i Bwyllgorau fel sy'n ofynnol gan Fesur Llywodraeth Leol 2011. Cafodd arolwg electronig ei sefydlu a'i ddosbarthu i'r holl aelodau etholedig ym mis Awst.  Cwblhaodd 47 aelod yr arolwg (78%). Nododd 80% o'r ymatebwyr eu bod o'r farn bod y trefniadau presennol yn foddhaol.  Ar y sail honno, penderfynodd y Cyngor gynnal y sefyllfa bresennol.  Cefnogodd y Pwyllgor Gwasanaethau Democrataidd gynnal yr arolwg eto pan fydd gan yr aelodau ddealltwriaeth lawnach o effaith amseroedd cyfarfodydd.
  • Cynllun Gweithredu Craffu – mae'r materion sy'n weddill ar y camau hunanasesu o fewn y cynllun gweithredu yn parhau.
  • Datblygu tîm – mae'r tîm yn gymharol newydd a bydd swyddogion yn cael cymorth i ymgymryd â chymhwyster ADSO i ddod yn Swyddogion Gwasanaethau Democrataidd achrededig.
  • Bu'r Swyddog Cymorth Democrataidd a Chraffu yn mynychu cyfarfodydd rhwydwaith rhanbarthol gyda Swyddogion Craffu eraill i rannu profiadau a dysgu oddi wrth ei gilydd.
  • Estynnwyd darpariaeth Gymraeg ar y pryd i'r Pwyllgor Trosolwg a Chraffu Ysgolion a Dysgu.  Mae hwn ar gael i bob pwyllgor arall os oes angen.

 

Tystiolaeth – sut ydyn ni'n gwybod?

 
Ystadegau gwe-ddarlledu:
1 Ebrill 2021 i 31 Mawrth 2022
Pwyllgor Trosolwg a Chraffu Pob Barn  Barn Fyw Barn Archif 
Corfforaethol  650 165 485
Polisi a Rhag-benderfynu  662 187 475
Ysgolion a Dysgu  704 194 510
Gwasanaethau 698 135 563
Gofal Cymdeithasol  391 90 301
Cyfanswm  3105 771 2334
1 Ebrill 2022 i 31 Mawrth 2023
 Pwyllgor Trosolwg a Chraffu  Pob Barn  Barn Fyw  Barn Archif
 Corfforaethol  659  175  484 
 Polisi a Rhag-benderfynu   582   134   448 
 Ysgolion a Dysgu   979  212   767 
 Gwasanaethau  931   218   713 
 Gofal Cymdeithasol   455  87   368
 Cyfanswm  3606  826  2780 

 

Camau gwella – beth allwn ni ei wneud yn well a sut?

  • Cyfranogiad y cyhoedd – mae hyn ar y gweill o hyd a byddwn yn parhau i hyrwyddo'r maes hwn i annog aelodau'r cyhoedd i ofyn cwestiynau a/neu gyflwyno pynciau i'w hystyried.  Byddwn yn ceisio cymharu a chyferbynnu ein dulliau cyfranogiad y cyhoedd ag Awdurdodau eraill i ddysgu o arfer gorau.
  • Cynllun Gweithredu Craffu – mae'r materion sy'n weddill ar yr hunanasesiad yn dal i fynd rhagddynt. Cynllunnir hyfforddiant ar gyfer aelodau etholedig yn y maes gwaith hwn.  Gyda Chadeiryddion ac Is-gadeiryddion, byddwn yn canolbwyntio ar hunanarfarnu blynyddol ar gyfer gwaith craffu i gyfrannu at yr Adroddiad Blynyddol.
 

Perfformiad cyfredol - 2

Cyfnod gwella - 2

2021-22 perfformiad - 3

2021-22 cyfnod gwella - 3

 

SA3.2 Cyfranogiad democrataidd

Asesu perfformiad presennol – pa mor dda ydyn ni'n ei wneud?

  • Cymryd rhan mewn craffu ac ehangu'r agenda democrataidd - mae'r Tîm Gwasanaethau Democrataidd wedi bod yn gweithio gyda'r Tîm Cyfathrebu i hybu proffil a hyrwyddo gwaith y Pwyllgorau Trosolwg a Chraffu. 
  • Targedwyd gohebiaeth i hysbysu'r cyhoedd am bynciau craffu i wella ymgysylltiad y cyhoedd i gydnabod y manteision a ddaw yn sgil safbwyntiau ehangach i'r bwrdd.  Cyhoeddwyd datganiad i'r wasg ym mis Chwefror 2023 ac anfonwyd nodiadau atgoffa ar y cyfryngau cymdeithasol yn hysbysu'r cyhoedd o gyfarfodydd pob un o’r Pwyllgorau Craffu i ddod yn eu cynghori am yr eitemau i'w trafod a darparu dolenni i gyflwyno cwestiynau a phynciau i'w hystyried.  Bydd hyn yn parhau ar gyfer pob cyfarfod yn y dyfodol.   Prin fu’r cyflwyniadau cyhoeddus yn ystod cyfnod yr adroddiad, ond cafwyd cynnydd sylweddol yn nifer y gwylwyr i weddarllediadau yn dilyn rhannu'r dolenni i gyfarfodydd Craffu.
  • Mabwysiadwyd y Strategaeth Cyfranogiad gan yr awdurdod i annog cyfranogiad democrataidd.  Bydd hyn yn cael ei adolygu gan y Pwyllgor Trosolwg a Chraffu Polisi a Rhag-benderfynu yn yr hydref.  Mae aelod o'r cyhoedd wedi cyflwyno cwestiynau i'r Cyngor llawn ac mae deisebau wedi'u cyflwyno.  Mae tudalen we 'Dweud eich Dweud' wedi'i datblygu a'i gwella i gynorthwyo aelodau'r cyhoedd i gymryd rhan mewn ymgynghoriadau ar brosiectau ac i wneud sylwadau.
  • Yn dilyn cyflwyno Deddf Llywodraeth Leol ac Etholiadau (Cymru) 2021, mae'r awdurdod yn cydymffurfio'n llawn â gofynion y Ddeddf o ran hyrwyddo democratiaeth.
  • Mabwysiadodd y Cyngor bolisi cyfarfodydd aml-leoliad ym mis Mawrth 2023 a gyfunodd bolisïau blaenorol ar arfer cyfarfodydd hybrid ac o bell i sicrhau y cydymffurfir â Deddf Llywodraeth Leol ac Etholiadau (Cymru) 2021.  Bydd data'n cael ei gasglu ar fynychwyr wyneb yn wyneb ac o bell i lywio adolygiad ynghylch a ddylid gosod trothwyon ar gyfarfodydd wyneb yn wyneb er mwyn sicrhau effeithlonrwydd cynnal cyfarfodydd.  Mae cyfarfodydd hybrid yn effeithiol ac maent bellach wedi'u hymgorffori yn y ffordd y mae'r awdurdod yn cynnal ei gyfarfodydd ac mae presenoldeb yr Aelodau wedi gwella.
  • Bu'r Strategaeth Ddeiseb ar-lein ers mis Mai 2022 ac fe gafwyd tair deiseb.  Gan fod hon yn dudalen newydd ar ein gwefan rydym wedi croesawu adborth ar ei gweithrediad.  Bydd adolygiad yn cael ei gynnal yn dilyn yr adborth hwnnw a bydd adroddiad yn cael ei gyflwyno i'r Pwyllgor Gwasanaethau Democrataidd yn yr hydref ar unrhyw welliannau a awgrymir.
  • Mae Cadeirydd y Cyngor wedi cynnal nifer o ddigwyddiadau ymgysylltu ag ysgolion a phobl ifanc, gan eu gwahodd i Siambr y Cyngor i gynnal dadleuon ar faterion cyfoes.  Bu’r rhain yn ddigwyddiadau diddorol a goleuedig a byddant yn parhau.
  • Mae'r Gwasanaethau Etholiadol wedi parhau i ymgysylltu â phobl ifanc i hyrwyddo cyfranogiad democrataidd ac i gryfhau eu dealltwriaeth o'r broses etholiadol a phwysigrwydd cynrychiolaeth.  Cynhaliwyd y digwyddiadau canlynol:
    • 28 Hydref 2022 – Digwyddiad yn Siambr y Cyngor gyda phobl ifanc
    • 24 Ionawr 2023 – Wedi cynnal Hyfforddi'r Hyfforddwr i roi hyder i athrawon gyflwyno gwersi Democratiaeth mewn ysgolion
    • 30 Ionawr 2023 – 3 Chwefror 2023 – Rhannwyd ymgyrch cyfryngau cymdeithasol gydag ysgolion i gefnogi Wythnos Croeso i'ch Pleidlais
    • Chwefror 2023 - Digwyddiad Democratiaeth Pobl Ifanc yn Siambr y Cyngor
    • 13 – 17 Mawrth 2023 – Wedi cefnogi wythnos Llais, Gwleidyddiaeth, Democratiaeth a Gweithredu Ieuenctid yng Ngholeg Sir Benfro
    • 24 Mai 2023 – Hyrwyddwyr Democratiaeth - Digwyddiad Pobl Ifanc gydag ysgolion uwchradd yn Archifau Sir Benfro
  • Mae'r Gwasanaethau Etholiadol yn anfon cardiau pen-blwydd pan fydd pobl ifanc yn cael  eu pen-blwydd yn 16 a hefyd yn cysylltu â nhw’n uniongyrchol gyda gwahoddiadau iddynt gofrestru i bleidleisio i’r rhai dros 16 oed nad ydynt wedi cofrestru.  Maent yn cael eu hadnabod o baru data Addysg.
  • Cafodd canlyniadau'r etholiadau llywodraeth leol a gynhaliwyd ym mis Mai 2022 eu cofnodi yn hunanasesiad y llynedd.

 

Tystiolaeth – sut ydyn ni'n gwybod?

 

Camau gwella – beth allwn ni ei wneud yn well a sut?

  • Parhau i gefnogi Cynghorau Tref a Chymuned i gryfhau cyfranogiad mewn democratiaeth leol. 
  • Parhau i fonitro'r Cynllun Gweithredu Amrywiaeth a cheisio cyfranogiad gan arweinwyr grwpiau gwleidyddol i hyrwyddo disgwyliadau amrywiaeth yn eu prosesau dethol yn gynharach wrth baratoi ar gyfer etholiadau 2027.
  • Parhau i ddatblygu'r dudalen we Democratiaeth fel adnodd a dechrau cynllunio ar gyfer Sefydlu Aelodau cyn gynted â phosibl.
  • Ceisio cyfranogiad gan arweinwyr grwpiau gwleidyddol i hyrwyddo disgwyliadau amrywiaeth yn eu proses ddethol ar gyfer rolau o fewn y Cyngor.
  • Cynnal adolygiad o gymunedau a threfniadau etholiadol yn Sir Benfro fel sy'n ofynnol o dan Ddeddf Llywodraeth Leol (Democratiaeth) (Cymru) 2013.  Mae'r Cyngor wedi gofyn i Gomisiwn Ffiniau a Democratiaeth Leol Cymru ymgymryd â'r gwaith hwn ar ei ran ac wedi sefydlu gweithgor aelodau i gefnogi'r broses hon.
 

Perfformiad cyfredol - 2

Cyfnod gwella - 2

2021-22 perfformiad - 3

2021-22 cyfnod gwella - 3

 

SA3.3 Archwilio a Llywodraethu

Asesu perfformiad presennol – pa mor dda ydyn ni'n ei wneud?

  • Mae'r adran hon yn edrych ar systemau archwilio a llywodraethu yn gyffredinol, a hefyd yn ôl ei natur, rhywfaint o waith ehangach tîm Archwilio Mewnol y Cyngor ei hun, sy'n chwarae rhan allweddol wrth ddarparu sicrwydd annibynnol, gwrthrychol bod y Cyngor yn gweithredu'n effeithiol.  Mae hefyd yn gwneud sylwadau ar gynnydd i gyflawni Cynllun Gwella Llywodraethu Corfforaethol y Cyngor a gafodd ei annog, yn rhannol, gan adroddiad budd cyhoeddus Archwilio Cymru.
  • A hwnnw’n ofyniad o dan Ddeddf Llywodraeth Leol ac Etholiadau (Cymru) 2021, mae'r Pwyllgor Llywodraethu ac Archwilio bellach wedi'i wreiddio'n gadarn yn fframwaith llywodraethu a sicrwydd y Cyngor.  Mae'r Pwyllgor yn cyflawni ei swyddogaethau statudol, megis cael copi o adroddiad hunanasesu blynyddol y llynedd yn ei gyfarfod ym mis Tachwedd 2022, cyn iddo gael ei ystyried gan y Cyngor.
  • Mae'r Pwyllgor Llywodraethu ac Archwilio yn chwarae rôl oruchwylio a sicrwydd allweddol wrth ystyried sut mae'r Cyngor yn ymateb i adroddiadau gan reoleiddwyr allanol.  Mae gan y Pwyllgor oruchwyliaeth hefyd ar reoli risg busnes (gan gynnwys monitro cofrestri risg cyfarwyddiaeth unigol), rheoli ariannol, ac mae'n goruchwylio'r broses ar gyfer cynhyrchu'r Datganiad Llywodraethu Blynyddol.
  • Mae'n ofynnol i'r Cyngor gynhyrchu Datganiad Llywodraethu Blynyddol yn flynyddol gan adolygu effeithiolrwydd ei fframwaith llywodraethu, sy'n cynnwys ystyried rheolaethau mewnol, rheoli risg a threfniadau rheoli ariannol.  Mae'r Datganiad yn amlinellu unrhyw heriau sylweddol o ran y rhain, a blaenoriaethau ar gyfer gwella i fynd i'r afael ag unrhyw feysydd y mae angen eu cryfhau.   Adolygodd y Pwyllgor Llywodraethu ac Archwilio Ddatganiad Llywodraethu Blynyddol 2021-22 yn ei gyfarfod ar 31 Ionawr 2023 gyda'r Cyngor yn cymeradwyo'r Datganiad hwnnw yn ei gyfarfod ar 2 Mawrth. 
  • Mae'r Cyngor yn parhau i gymryd camau gweithredu yn ei Gynllun Gwella Llywodraethu Corfforaethol, gan ymateb i argymhellion a wnaed mewn adroddiad budd cyhoeddus Archwilio Cymru.  Adroddwyd am gynnydd ar gyflawni'r cynllun yn rheolaidd i'r Pwyllgor Llywodraethu ac Archwilio drwy 2022-23 ac o bryd i'w gilydd i'r Cyngor a'r Cabinet.  Rhoddwyd llawer o'r camau gweithredu yn y cynllun ar waith ac mae cryn dipyn o amser a gwaith swyddogion wedi'u buddsoddi i gyflawni'r gwelliannau hyn.  Fodd bynnag, mae rhai camau gweithredu i’w cymryd o hyd ac yn cymryd mwy o amser i'w gweithredu na'r hyn a ragwelwyd yn wreiddiol, a hynny oherwydd materion capasiti i raddau helaeth.
  • Mae un o'r camau gweithredu allweddol yn y cynllun, sef adolygiad llawn a thrylwyr o Gyfansoddiad y Cyngor, bron â chael ei gwblhau a rhagwelir y bydd y Cyngor yn ei gymeradwyo ym mis Hydref 2023.  Bu hwn yn ddarn hir a chymhleth o waith ac yn enghraifft dda o gydweithio effeithiol rhwng aelodau a swyddogion y rhagwelir y bydd yn cryfhau prosesau llywodraethu'r Cyngor ymhen amser.  Fel rhan o'r gwaith hwn, cynhyrchwyd protocol aelod/swyddog newydd sy'n glynu at Egwyddorion Nolan a chaiff ei ymgorffori yn y Cyfansoddiad newydd.  Bydd angen hybu ymwybyddiaeth ymhellach am y protocol i sicrhau bod yr holl randdeiliaid yn ei ddeall yn llawn.
  • Er bod hyfforddiant wedi'i ddarparu, mae angen rhagor o waith i sicrhau bod gan aelodau a swyddogion ddealltwriaeth glir o rolau a chyfrifoldebau, neu sut y bydd y Cynghorau'n asesu bod y berthynas rhwng aelodau etholedig a swyddogion yn adeiladol a pharchus.
  • Mae Archwilio Cymru wedi ymgymryd â darn dilynol o waith ar gynnydd y Cyngor i fynd i'r afael â'r argymhellion yn ei adroddiad budd cyhoeddus cychwynnol.  Argymhellwyd ganddynt fod y Cyngor yn sicrhau bod y camau gwella yn cael eu gwerthuso'n effeithiol i sicrhau eu bod yn cael yr effaith a fwriadwyd ac yn arwain at welliant parhaus dros y tymor hwy. Mae'r Cyngor yn bwriadu adolygu a diwygio'r Cynllun Gwella Llywodraethu Corfforaethol mewn ymateb i adroddiad Archwilio Cymru er mwyn iddo adlewyrchu barn y rheoleiddwyr a bod gan y cynllun ffocws a chyfeiriad digonol o ran ei weithgarwch gwella dros y 12 mis nesaf.  Cyflwynir y Cynllun Gwella Llywodraethu Corfforaethol diwygiedig i'r Pwyllgor Llywodraethu ac Archwilio a bydd yn destun monitro parhaus.
  • Bob blwyddyn, datblygir Cynllun Archwilio Mewnol Strategol yn unol â Safonau Archwilio Mewnol y Sector Cyhoeddus (PSIAS).  Mae'r Cynllun Archwilio Mewnol Strategol yn amlinellu'r dull o gynllunio a chyflawni archwilio ar gyfer y flwyddyn ariannol sy'n asesu'n wrthrychol ddigonolrwydd ac effeithiolrwydd y trefniadau llywodraethu, rheoli mewnol, rheoli risg a rheoli ariannol o fewn y Cyngor.  Adroddir ar gynnydd bob chwarter i'r Pwyllgor Llywodraethu ac Archwilio. 
  • Llunnir Barn Sicrwydd Flynyddol y Pennaeth Archwilio Mewnol ar ganlyniad y gwaith sicrwydd a wneir, sy’n cael ei defnyddio gan y Cyngor i lywio ei Ddatganiad Llywodraethu Blynyddol.   Barn y Pennaeth Archwilio Mewnol ar gyfer 2022-23 oedd bod gan y Cyngor fframwaith cymedrol o drefniadau llywodraethu, rheoli mewnol, rheoli risg a rheoli ariannol ar waith.  Roedd hyn yn golygu bod gwendidau o ran digonolrwydd ac effeithiolrwydd y trefniadau uchod, ond bod y rhain yn annhebygol o gael effaith sylweddol ar y Cyngor i gyflawni'r Amcanion Corfforaethol a Llesiant a bennwyd.
  • Cwblhawyd 95% o'r Cynllun Strategol ar gyfer 2022-23 gydag 80% o'r gwaith wedi'i gwblhau o fewn amserlenni (gwelliant ar 79% o'r flwyddyn flaenorol).  O'r archwiliadau a gynhaliwyd roedd 100% o'r holiaduron ôl-archwilio a ddychwelwyd yn rhoi sgôr 'Sylweddol' i'r gwasanaeth Archwilio Mewnol, sy'n rhoi sicrwydd bod y gwaith sy'n cael ei wneud yn ychwanegu gwerth i'r Cyngor a'i amcanion. 
  • Mae tîm archwilio mewnol y Cyngor yn parhau i ddarparu'r gwasanaeth archwilio rhanbarthol ar gyfer partneriaethau strategol fel Bargen Ddinesig Bae Abertawe, Partneriaeth a Chyd-bwyllgor Corfforaethol De-orllewin Cymru.
  • Cymeradwywyd Strategaeth Risg Busnes ddiwygiedig 2022-25 gan y Pwyllgor Llywodraethu ac Archwilio ym mis Gorffennaf 2022.  Adroddir am y Gofrestr Risgiau Corfforaethol i'r Pwyllgor bob chwarter ac fe'i cymeradwywyd gan y Cabinet ym mis Ionawr 2023.  Mae'r ddogfen allweddol hon yn tynnu sylw at y risgiau allweddol i'r sefydliad ynghyd â’r ffordd y lliniarir bygythiadau ac y gwneir y mwyaf o gyfleoedd.
  • Cymeradwywyd Strategaeth a Datganiad Polisi Atal Twyll, Llygredd a Llwgrwobrwyo 2022-25 diwygiedig gan y Pwyllgor Llywodraethu ac Archwilio ym mis Gorffennaf 2022.  Mae'r Pwyllgor Llywodraethu ac Archwilio yn cael diweddariadau chwarterol ar y gwaith ?Atal Twyll a wneir gan y Gwasanaeth Archwilio Mewnol.  Mae'r ddogfen hon yn cymeradwyo diwylliant lle mae twyll, llygredd a llwgrwobrwyo yn annerbyniol, gyda'r holl unigolion a sefydliadau sy'n gysylltiedig â'r Cyngor yn chwarae eu rhan yn eu dileu.

 

Tystiolaeth – sut ydyn ni'n gwybod? 

 

Camau gwella – beth allwn ni ei wneud yn well a sut?

  • Adolygu ac ail-ganolbwyntio'r Cynllun Gweithredu Llywodraethu Corfforaethol, gan sicrhau bod y Cyngor yn canolbwyntio ar asesu effaith ei weithgarwch i sicrhau gwelliannau cynaliadwy tymor hwy.
  • Ymateb i argymhellion yn adroddiad dilynol Archwilio Cymru mewn perthynas â'r uchod.
  • Cwblhau’r adolygiad o'r Cyfansoddiad a sicrhau bod y Cyngor yn ei fabwysiadu yn yr hydref.
  • Hybu ymwybyddiaeth a dealltwriaeth o'r protocol aelod/swyddog newydd a gwerthuso ei effeithiolrwydd o ran darparu mecanweithiau anffurfiol ar gyfer datrys anghydfodau.
  • Parhau i ymgorffori rôl y Pwyllgor Llywodraethu ac Archwilio yn fframwaith llywodraethu'r Cyngor er mwyn iddo gyflawni ei swyddogaethau statudol yn effeithiol.

 

Perfformiad cyfredol - 2

Cyfnod gwella - 2

2021-22 perfformiad - 2

2021-22 cyfnod gwella - 2

 

SA3.4 Cydraddoldeb

Asesu perfformiad presennol – pa mor dda ydyn ni'n ei wneud?

  • Mae'r Cyngor wedi dechrau datblygu Cynllun Cydraddoldeb Strategol newydd i gwmpasu cyfnod 2024 – 2028 gan weithio gyda phartneriaid rhanbarthol i ymgynghori ar amcanion cydraddoldeb strategol newydd.  Daeth yr ymgynghoriad i ben ar 31 Gorffennaf 2023 a bydd canlyniadau hyn yn llywio Cynllun 2024 – 2028.
  • Mae'r Cyngor yn parhau i fonitro Cynllun Cydraddoldeb Strategol 2020 – 2024 trwy grŵp y Cynllun Gweithredu Cydraddoldeb Strategol.  Un o brif themâu'r flwyddyn oedd ystyried sut y bydd Cynllun Gweithredu Cymru Wrth-Hiliol Llywodraeth Cymru a Cynllun Gweithredu LHDTC+ Llywodraeth Cymruyn cael eu cynnwys yn ein gwaith cydraddoldeb.
  • Cyhoeddom wybodaeth monitro cydraddoldeb ar ein gweithlu ein hunain ar gyfer y flwyddyn 2020-21 (bydd ystadegau 2022-23 yn cael eu hadrodd ym mlwyddyn 2023-24).  Dengys yr adroddiad fod y bwlch cyflog rhwng y rhywiau yn parhau i gulhau.
  • 2022-23 oedd y flwyddyn lawn gyntaf i'r templedi Asesiad Effaith Integredig diwygiedig gael eu defnyddio ar gyfer penderfyniadau allweddol; adolygwyd templedi pwyllgorau hefyd ac estynnwyd Asesiadau Effaith i adroddiadau'r Cyngor.  Er bod Asesiadau Effaith yn cael eu hystyried ar gyfer ystod ehangach o adroddiadau, fel y dywed adran SA3.5 ar y Gymraeg, mae anghysondebau wrth eu cymhwyso.   Cyhoeddodd Archwilio Cymru Adroddiad cenedlaethol o'r enw 'Asesiadau Effaith ar Gydraddoldeb: Mwy nag Ymarfer Blwch Ticio’ a ystyriwyd gan y Pwyllgor Llywodraethu ac Archwilio yn ei gyfarfod ar 29 Tachwedd 2022 a bydd argymhellion yr adroddiad cenedlaethol hwn yn cael eu hystyried ar gyfer unrhyw ail ddrafft o’n proses asesu effaith.
  • Tua diwedd 2022-23, daeth canlyniadau cyntaf Cyfrifiad 2021 ar gael.  Mae hyn yn galluogi'r Cyngor i gael dirnadaeth lawer gwell o'i gymunedau yn enwedig ar gyfer nodweddion gwarchodedig fel rhywioldeb a hunaniaeth o ran rhywedd.
  • Y Cyngor yw'r unig awdurdod lleol yng Nghymru i fod yn Arweinydd Hyderus o ran Anabledd ac adnewyddwyd hyn ym mis Mawrth 2023.  Dyfarnwyd statws 'Arian' i ni hefyd drwy'r cynlluniau Cydnabod Cyflogwyr Amddiffyn a byddwn yn gweithio tuag at statws Aur.
  • Trwy gydol 2022-23 gwnaethom barhau i ddarparu cymorth ymarferol i ffoaduriaid o’r Wcráin.  Hyd at 21 Mawrth 2023, roedd 333 o bobl i gyd wedi cyrraedd rywbryd yn y flwyddyn gyda 237 o bobl yn byw yn Sir Benfro ar y dyddiad hwnnw. Mae gennym ystod o fentrau ar waith i gefnogi pobl yr Wcráin a'u gwesteiwyr ac rydym yn hyderus y gallwn ariannu'r cynllun tan fis Ebrill 2025.  Mae gan Bartneriaeth Mudo Sir Benfro fodel gweithredu a ariennir yn gynaliadwy ar waith tan fis Ebrill 2025.  Mae'r trefniant cydweithio hwn yn golygu y byddwn yn gallu ymateb yn gyflym ac yn effeithiol i unrhyw alw a wneir ohonom yn ymwneud â chynlluniau mudo yn gyffredinol.

 

Tystiolaeth – sut ydyn ni'n gwybod? 

 

Camau gwella – beth allwn ni ei wneud yn well a sut? 

  • Paratoi a gweithredu ein Cynllun Cydraddoldeb Strategol diwygiedig 2024 – 2028.
  • Adolygu proses asesu effaith integredig y Cyngor.
  • Dadansoddiad o ganlyniadau Cyfrifiad 2021 ar gyfer nodweddion gwarchodedig.
 

Perfformiad cyfredol - 3

Cyfnod gwella - 3

2021-22 perfformiad - heb ei gofnodi

2021-22 cyfnod gwella - heb ei gofnodi

 
SA3.5 Y Gymraeg

Asesu perfformiad presennol – pa mor dda ydyn ni'n ei wneud?

  • Daw llawer o'r wybodaeth yn yr adran hon o Adroddiad Blynyddol Safonau'r Gymraeg 2022-23.  Cafodd hyn ei ystyried gan y Cabinet ar 22 Mai 2023 a bu’n destun craffu wedyn gan y Pwyllgor Trosolwg a Chraffu Corfforaethol yn ei gyfarfod ar 8 Mehefin 2023 ac fe'i cyhoeddir ar ein gwefan.
  • Cafodd y Cyngor lai o alwadau ffôn drwy'r Ganolfan Gyswllt yn 2022-23 nag yn 2021 – 22, ond mae nifer y galwadau Saesneg wedi gostwng ychydig yn fwy sydyn (15%) na nifer y galwadau Cymraeg (sydd wedi gostwng 13%).  Roedd galwyr i'r llinell Gymraeg yn aros 26 eiliad ar gyfartaledd o gymharu â chyfartaledd o 41 eiliad i alwyr Saesneg.
  • Mae defnydd y wefan Gymraeg yn tyfu'n gyflymach na’r wefan Saesneg (cynnydd o 43% yn erbyn 34% ar gyfer Saesneg) ond nid yw nifer y cwsmeriaid sy'n cofrestru ar gyfer Fy Nghyfrif, ac i gael gohebiaeth Fy Nghyfrif, trwy gyfrwng y Gymraeg yn tyfu mor gyflym ag y mae yn Saesneg (cynnydd o 30% yn y Gymraeg o'i gymharu â 34% yn Saesneg).
  • Cynyddodd nifer dilynwyr tudalen Facebook Gymraeg y Cyngor 16% o 265 yn 2021/2 i 309 yn 2022/3. Hybwyd y diddordeb gan sylw i orymdaith Dydd Gŵyl Dewi, hyrwyddiadau Diwrnod Shwmae a straeon newyddion addysg Gymraeg.
  • Cafwyd ychydig o ostyngiad yn y galw am gyfieithiadau Cymraeg ysgrifenedig o bob hyd ond cynnydd yn y galw am wasanaethau cyfieithu ar y pryd ar gyfer cyfarfodydd, sydd bellach yn cynnwys darpariaeth yng nghyfarfodydd llawn y Cyngor, yn ogystal â chyfarfodydd pwyllgor ffurfiol eraill.
  • Safonau Llunio Polisïau - ceir methiannau o hyd mewn prosesau Asesu Effaith Integredig, sy'n cynnwys y Gymraeg.  Ychwanegwyd rhagor o ganllawiau at y canllawiau Asesiad Effaith Integredig corfforaethol, yn unol ag argymhellion a wnaed o ganlyniad i ganfyddiadau diweddar mewn perthynas â phenderfyniad a wnaed gan Gyngor Abertawe.
  • Cynnydd Gweithredol - mae nifer y gweithwyr sy'n dymuno cael gohebiaeth yn ymwneud â'u cyflogaeth bron wedi dyblu o 33 i 62.
  • Mae lefelau sgiliau Cymraeg y gweithwyr wedi aros yn sefydlog i raddau helaeth o gymharu â 2021/22 ond mae nifer y gweithwyr sy'n manteisio ar gyfleoedd dysgu Cymraeg wedi codi o 79 yn 2021/22 i 118 ar hyn o bryd.
  • Mae dynodiadau gofynion Cymraeg ar swyddi a hysbysebwyd wedi aros yn ddigyfnewid i raddau helaeth ers 2021-22.
  • Gwnaethom fabwysiadu Cynllun Strategol Cymraeg mewn Addysg newydd ym mis Gorffennaf 2022 mewn ymateb i ofynion statudol Llywodraeth Cymru (manylion pellach yn adran 5.1).
  • Tua diwedd 2022-23 dechreuodd canlyniadau Cyfrifiad 2021 ONS ddod ar gael; dyma'r ffynhonnell fwyaf cywir o wybodaeth am sgiliau Cymraeg pobl.  Awgryma canlyniadau Cyfrifiad 2021 ei bod yn debygol, ledled Cymru, y bydd yn anoddach cyrraedd y targed cenedlaethol o filiwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050 nag a awgrymwyd gan ymchwil flaenorol.
    • Mae Sir Benfro ymhlith pum awdurdod lleol yn unig yng Nghymru lle mae ardal leol (LSOA) lle gall 50% neu fwy o bobl mewn ardal leol siarad, darllen ac ysgrifennu Cymraeg.  Mae saith o'n 71 ardal leol yn y 10% uchaf ar gyfer canran y bobl sy'n gallu siarad, darllen ac ysgrifennu Cymraeg.
    • Mae canran poblogaeth Sir Benfro sydd heb unrhyw sgiliau yn y Gymraeg wedi cynyddu o 72% i 75% sy'n debyg iawn i'r cynnydd yng Nghymru gyfan.  Mae'r ganran sy'n gallu darllen, ysgrifennu a siarad Cymraeg wedi gostwng i 13% o 14%, a hwnnw unwaith eto’n ostyngiad tebyg i'r hyn a welwyd ledled Cymru gyfan.  Mae'r ganran sy'n gallu siarad Cymraeg (ond sy'n methu darllen ac ysgrifennu yn y Gymraeg) wedi gostwng o 19% i 13%, sef cwymp cyflymach nag ar draws Cymru.  Yn gyffredin â llawer o ardaloedd yng Nghymru, bu gostyngiad yn nifer y plant a'r bobl ifanc sy'n gallu siarad Cymraeg dros y deng mlynedd diwethaf - yn enwedig rhwng tair a phymtheg oed.
  • Cyhoeddodd Llywodraeth Cymru ymgynghoriad ar Fesur Addysg Gymraeg sy'n anelu at alluogi pob disgybl yng Nghymru i ddod yn siaradwyr Cymraeg hyderus drwy'r system addysg statudol.  Yn rhagair yr ymgynghoriad, mae Llywodraeth Cymru yn datgan bod y Bil wedi'i ysgogi gan ganlyniadau Cyfrifiad 2021.

 

Tystiolaeth – sut ydyn ni'n gwybod?

 

Camau gwella – beth allwn ni ei wneud yn well a sut? 

  • Ymateb i ofynion unrhyw Fil Addysg Gymraeg newydd.
  • Parhau i hyrwyddo cyfleoedd i ddysgu a defnyddio'r Gymraeg yn y gweithle.
 

Perfformiad cyfredol - 3

Cyfnod gwella - 2

2021-22 perfformiad - heb ei gofnodi

2021-22 cyfnod gwella - heb ei gofnodi

ID: 10975, adolygwyd 25/10/2023