Diogelwch rhag masnachu annheg

Mae gan ddefnyddwyr hawliau unioni manwl yn l y gyfraith pan fydd masnachwr yn cymryd rhan mewn arfer gwaharddedig(gweithred gamarweiniol neu arfer ymosodol)

Yn y canllaw hwn, defnyddir y geiriau 'rhaid' neu 'rhaid peidio' lle mae gofyniad cyfreithiol i wneud (neu beidio gwneud) rhywbeth. Defnyddir y gair 'dylai' pan fo canllawiau cyfreithiol sefydledig neu arfer gorau sy'n debygol o'ch helpu i osgoi torri'r gyfraith.

Mae'r canllawiau hyn ar gyfer Cymru, Lloegr a'r Alban

Roedd Rheoliadau Diogelu Defnyddwyr rhag Masnachu Annheg 2008 (a elwir yn CPRs) yn rheoli arferion annheg a ddefnyddir gan fasnachwyr wrth ymdrin defnyddwyr, ac yn creu troseddau i fasnachwyr a oedd yn eu torri, hyd at 5 Ebrill 2025. O 6 Ebrill 2025 ymlaen, mae'r rheolaethau cyfraith droseddol i'w cael yn Rhan 4, Pennod 1 o Ddeddf Marchnadoedd Digidol, Cystadleuaeth a Defnyddwyr (CCA 2024). I gael rhagor o wybodaeth am y Ddeddf newydd, gweler 'Amddiffyn rhag masnachu annheg (cyfraith droseddol)'.

Nid yw hawliau iawndal i ddefnyddwyr y mae arferion masnachol annheg wedi effeithio arnynt eto wedi'u trosglwyddo i'r DMCCA ac maent i'w cael o hyd yn Rheoliadau Diogelu Defnyddwyr rhag Masnachu Annheg 2008 (CPRs).

Mae'r canllaw hwn, felly, yn ymdrin darpariaethau'r CPRs sy'n rhoi hawliau iawndal i ddefnyddwyr mewn perthynas ag arferion masnachol camarweiniol ac ymosodol, ac mae'n nodi'r rhwymedau sydd ar gael iddynt.

HAWLIAU DEFNYDDWYR I WNEUD IAWN

Mae'r CPRs yn parhau (am y tro) i ddarparu hawliau iawndal i ddefnyddwyr y gellir eu gorfodi drwy'r llysoedd sifil. Er mwyn i ddefnyddiwr gael yr hawliau iawndal hyn, rhaid bodloni amodau penodol.
Yr amod cyntaf yw bod y defnyddiwr yn gwneud un o'rcanlynol:

ymrwymo i gontract
i brynu cynnyrch (nwyddau, gwasanaethau, cynnwys digidol, ac ati) gan fasnachwr (contract busnes-i-ddefnyddiwr)
ymrwymo i gontract i werthu nwyddau i fasnachwr (contract defnyddiwr-i-fusnes)
gwneud taliad i fasnachwr am gyflenwi cynnyrch (contract taliad defnyddiwr)

Yr ail amod yw bod y masnachwr wedi cymryd rhan mewn arfer gwaharddedig. Mae arfer gwaharddedig yn golygu gweithred gamarweiniol neu arfer ymosodol (gweler isod).

At hynny, bydd y masnachwr yn atebol am weithredoedd camarweiniol neu arferion ymosodol a gyflawnir gan gynhyrchwyr nwyddau neu gynnwys digidol y maent yn ei gyflenwi pe gallai'r masnachwr yn rhesymol fod wedi gwybod am yr arfer gwaharddedig. Enghraifft o hyn fyddai lle mae hysbysebion teledu gwneuthurwr ar gyfer cynnyrch yn gamarweiniol.

Yr amod terfynol yw bod yr arfer gwaharddedig yn ffactor arwyddocaol ym mhenderfyniad y defnyddiwr i ymrwymo i'r contract

GWEITHREDOEDD CAMARWEINIOL

Mae rheoliad 27B o'r CPRs yn cyfeirio at y DMCCA i gael diffiniad o 'gamarweiniol'. Mae adrannau 225(4)(a) a 226 o'r DMCCA yn gwahardd rhoi gwybodaeth ffug i ddefnyddwyr, neu dwyllo, defnyddwyr. Mae gweithred gamarweiniol yn digwydd pan fydd practis yn camarwain drwy'r wybodaeth sydd ynddo neu ei gyflwyniad twyllodrus (hyd yn oed os yw'r wybodaeth yn ffeithiol gywir) a'i bod yn debygol o achosi i'r defnyddiwr cyffredin wneud penderfyniad trafodaethol na fyddent wedi'i wneud fel arall.

Mae'r term 'penderfyniad trafodiadol', at ddibenion hawliau iawndal, yn golygu bod y defnyddiwr yn penderfynu ymrwymo i gontract gyda'r masnachwr ar gyfer unrhyw un o'r canlynol:

gwerthu neu gyflenwi cynnyrch i'r defnyddiwr
y defnyddiwr yn penderfynu gwerthu nwyddau i'r masnachwr (er enghraifft, masnachu mewn car)
y defnyddiwr yn gwneud taliad i fasnachwr am gyflenwi cynnyrch

Mae pedwar math gwahanol o weithredoedd camarweiniol:

darparu gwybodaeth ffug neu gamarweiniol (gan gynnwys gwybodaeth sy'n wir ond sy'n cael ei chyflwyno mewn ffordd gamarweiniol)
lle mae'r cyflwyniad cyffredinol yn dwyllodrus (hyd yn oed os yw'r wybodaeth sydd ynddo yn wir)
marchnata sy'n creu, neu sy'n debygol o greu, dryswch gyda chynhyrchion cystadleuwyr
methu ag anrhydeddu ymrwymiadau a wnaed mewn cod ymddygiad nad yw'n ddewisol ac y gellir ei wirio

Gall yr wybodaeth y gellir ei hystyried yn gamarweiniol ymwneud 'r cynnyrch, masnachwr ac unrhyw faterion eraill sy'n berthnasol i'r trafodiad. Gall hyn gynnwys:

prif nodweddion y cynnyrch - er enghraifft, ei gyfansoddiad, argaeledd, buddion, addasrwydd i'r pwrpas neu o ble roedd tarddiad daearyddol y cynnyrch a wnaed
y pris neu'r modd y caiff ei gyfrifo
yr angen am wasanaeth, rhan, adnewyddu neu drwsio
natur, priodoleddau a hawliau'r masnachwr, fel eu cymwysterau

ARFERION YMOSODOL

Mae rheoliad 27B o'r CPRs yn cyfeirio at y DMCCA i gael diffiniad o 'arferion ymosodol'. Mae adrannau 225(4)(a) a 228 o'r DMCCA yn gwahardd arferion masnachol ymosodol sy'n dychryn, yn ecsbloetio neu'n gosod beichiau afresymol ar ddefnyddwyr.
Mae arfer masnachol yn ymosodol os ydyw

yn defnyddio unrhyw un o'r canlynol ac, felly, yn debygol o achosi defnyddiwr
i wneud penderfyniad trafodaethol na fyddent wedi ei wneud fel arall:
- aflonyddu
- orfodaeth
- dylanwad gormodol

Er mwyn penderfynu a yw practis yn defnyddio aflonyddu, gorfodaeth neu ddylanwad gormodol, rhaid ystyried y canlynol:

natur yr arferiad
amseriad a lleoliad y practis
a oes unrhyw ddefnydd o iaith neu ymddygiad bygythiol neu ddifrol
a oes unrhyw gamfanteisio ar y defnyddiwr sy'n agored i niwed (gan gynnwys oherwydd oedran, iechyd corfforol neu feddyliol, hygrededd neu eu hamgylchiadau)
unrhyw fygythiad i gymryd camau na ellir eu cymryd yn gyfreithiol
unrhyw gamau beichus neu anghymesur sydd eu hangen pan fydd defnyddiwr yn dymuno arfer hawliau sydd ganddo mewn perthynas 'r cynnyrch - er enghraifft, hawliau i derfynu'r contract neu newid i gynnyrch neu fasnachwr arall

Sylwer: mae 'gorfodaeth' yn cynnwys defnyddio neu fygwth grym corfforol, ac mae 'dylanwad gormodol' yn golygu ymelwa ar safle o ber mewn perthynas 'r defnyddiwr er mwyn gosod pwysau mewn ffordd sy'n cyfyngu'n sylweddol ar allu'r defnyddiwr i wneud penderfyniad gwybodus.

Y RHWYMEDAU AR GAEL I DDEFNYDDIWR

Mae tri phrif rwymedau ar gael i ddefnyddiwr: yr hawl i ddadflino, yr hawl i ddisgownt, a'r hawl i iawndal.

Hawl i ddadflino

Mae'r hawl i ddadflino yn caniatu i'r defnyddiwr ddadwneud y contract a chael ei roi yn l i'r sefyllfa yr oedd ynddi cyn iddi gael ei gwneud. Mae cyfyngiadau ar hyn:

rhaid i'r defnyddiwr wrthod y nwyddau o fewn 90 diwrnod. Yn gyffredinol mae'r cyfnod 90 diwrnod hwn yn dechrau naill ai pan gaiff y nwyddau eu danfon neu pan fydd y gwasanaeth yn dechrau
mae'r hawl i ddadflino dim ond yn berthnasol lle mae ' n dal yn bosibl dadwneud y trafodyn. Os yw'r nwyddau neu'r cynnwys digidol wedi cael eu bwyta'n llawn neu fod y gwasanaeth wedi ' i gwblhau'n llawn, ni fyddai hynny'n bosibl fodd bynnag, os yw'n dal yn bosibl dychwelyd rhyw elfen o'r nwyddau neu wrthod elfen o'r gwasanaeth byddai hyn yn ddigon. Mae gan ddefnyddwyr hawl i gael ad-daliad llawn er eu bod efallai wedi cael rhywfaint o fudd ohono
ni all defnyddwyr ddadwneud contract os ydynt eisoes wedi hawlio disgownt mewn perthynas ' r contract hwnnw a'r un arfer gwaharddedig (gweler isod ynghylch gostyngiadau)

Mewn achosion lle mae'r hawl i ddad-ddirwyn yn dal i fodoli, ond nad yw'r defnyddiwr yn dymuno terfynu'r contract, gall y defnyddiwr hawlio gostyngiad yn lle hynny.

Hawl i ddisgownt

Mae'r hawl hon yn berthnasol lle mae'r hawl i ddadflino wedi'i golli. Gall hyn fod oherwydd oedi wrth gwyno neu oherwydd bod y nwyddau wedi cael eu bwyta'n llawn. Ar gyfer nwyddau a gwasanaethau sy'n costio llai na 5,000, mae gostyngiad canrannol penodol yn amrywio o 25% ar gyfer mwy na mn faterion i 100% ar gyfer achosion difrifol iawn.

Uwchben 5,000, pe bai'r arfer camarweiniol neu ymosodol yn peri i'r defnyddiwr dalu mwy na phris y farchnad am y cynnyrch, mae'r pris yn gostwng i bris y farchnad. Fel arall, bydd y disgownt canrannol sefydlog yn dal yn berthnasol. Gall defnyddiwr hefyd hawlio disgownt yn lle dad-ddirwyn contract lle mae'r hawl i ddadflino yn dal i fodoli ond nad yw'r defnyddiwr yn dymuno terfynu'r contract.

Iawndal

Gall defnyddwyr hawlio iawndal os ydynt wedi dioddef colledion rhesymol y gellir eu rhagweld sy'n fwy na'r pris a delir am nwyddau, cynnwys digidol a gwasanaethau. Gall yr iawndal hwn gynnwys braw, trallod, anghyfleustra neu anghysur corfforol yn ogystal cholledion economaidd a ddioddefir o ganlyniad i'r arfer gwaharddedig. Gellir hawlio iawndal yn ychwanegol at ddad-ddirwyn y contract neu hawlio disgownt. Nid yw iawndal yn daladwy os gall y masnachwr gadarnhau bod yr arfer gwaharddedig yn digwydd oherwydd camgymeriad, dibyniaeth ar wybodaeth a roddwyd i'r masnachwr gan berson arall, gweithred neu ddiffyg person arall, damwain neu ryw achos arall y tu hwnt i'r masnachwr rheoli a bod y masnachwr wedi cymryd pob rhagofal rhesymol ac wedi arfer pob diwydrwydd dyladwy i osgoi'r arfer gwaharddedig.

GWYBODAETH BELLACH

Mae'r Awdurdod Cystadleuaeth a Marchnadoedd (CMA) wedi cyhoeddi Arferion Masnachol Annheg: Canllawiau ar Ddiogelu Rhag Darpariaethau Masnachu Annheg yn Neddf Marchnadoedd Digidol, Cystadleuaeth a Defnyddwyr 2024. Mae'r CMA hefyd wedi cyhoeddi canllaw byr ar arferion masnachol annheg.

Hefyd, mae'r Adran Busnes, Ynni a Strategaeth Ddiwydiannol (rhagflaenydd yr Adran Busnes a Masnach) wedi cynhyrchu canllawiau penodol ar hawliau defnyddwyr i wneud iawn o dan y CPR:Arferion Masnachol Camarweiniol ac Ymosodol: Hawliau Preifat Newydd i Ddefnyddwyr.

SAFONAU MASNACH

I gael mwy o wybodaeth am waith gwasanaethau Safonau Masnach - a chanlyniadau posibl o beidio chadw at y gyfraith - gweler 'Safonau Masnach: pwerau, gorfodi a chosbau'.

YN Y DIWEDDARIAD HWN

Mae canllawiau newydd wedi'u rhannu'n ddwy ran ar l i rannau o Ran 4, Pennod 1 o Ddeddf Marchnadoedd Digidol, Cystadleuaeth a Defnyddwyr 2024 ddod i rym (DMCCA). Mae gwybodaeth DMCCA i'w chael yn 'Diogelwch rhag masnachu annheg (cyfraith droseddol)'.Diweddaru ymhellach i gynnwys diwygiadau a wnaed i'r CPRs fel eu bod yn cyfeirio at y DMCCA.

Adolygwyd / Diweddarwyd ddiwethaf: Ebrill 2025

Deddfwriaeth allweddol

Noder

Bwriedir y wybodaeth hon fel canllaw yn unig; dim ond y llysoedd all roi dehongliad awdurdodol o'r gyfraith.

Efallai na fydd dolenni 'deddfwriaeth allweddol' y canllaw ond yn dangos fersiwn wreiddiol y ddeddfwriaeth, er bod dolenni ar wahn i rywfaint o ddeddfwriaeth ddiwygiedig sy'n uniongyrchol gysylltiedig chynnwys y canllawiau. Gellir dod o hyd i wybodaeth ar ddiwygiadau i ddeddfwriaeth y ar y tab 'Mwy o Adnoddau' ym mhob dolen.

Am fwy o wybodaeth, cysylltwch 'r gwasanaeth defnyddwyr Cyngor ar Bopeth, sy'n darparu cyngor cyfrinachol a diduedd ar faterion defnyddwyr yn rhad ac am ddim. Ewch i wefan Cyngor ar Bopeth neu ffoniwch linell gymorth defnyddwyr Cyngor ar Bopeth ar 03454 040505.

TSI: 260361, ID: 528, updated 21/05/2025