Plastig untro

Yn y canllaw hwn, defnyddir y geiriau 'rhaid' neu 'rhaid peidio' lle mae gofyniad cyfreithiol i wneud (neu beidio gwneud) rhywbeth. Defnyddir y gair 'dylai' pan fo canllawiau cyfreithiol sefydledig neu arfer gorau sy'n debygol o'ch helpu i osgoi torri'r gyfraith.

Mae'r canllawiau hyn ar gyfer Cymru

Mae Rheoliadau Diogelu'r Amgylchedd (Microbelenni) (Cymru) 2018 yn gwahardd gweithgynhyrchu a gwerthu cynhyrchion gofal personol rinsio sy'n cynnwys microbelenni plastig.

Mae Deddf Diogelu'r Amgylchedd (Cynhyrchion Plastig Untro) (Cymru) 2023 yn gwahardd yng Nghymru y gyflenwad, neu'r cynnig i gyflenwi:

• i ddefnyddwyr: gwellt plastig untro, blagur cotwm, platiau, hambyrddau a phowlenni
• i fusnesau a defnyddwyr terfynol: trowyr diodydd plastig, cyllyll a ffyrc a ffyn baln, a chynwysyddion bwyd neu ddiod polystyren allwthiol wedi'u hehangu neu eu hewyno (gan gynnwys cwpanau)

Mae'r Ddeddf hefyd yn caniatu i Lywodraeth Cymru ychwanegu at neu ddiwygio'r rhestr o gynhyrchion plastig untro sy'n destun y gwaharddiad.

Mae rhai eithriadau i'r gwaharddiadau hyn.

DIFROD A ACHOSWYD

Mae mynd i'r afael llygredd plastig a'r effaith negyddol a gaiff ar ein hinsawdd, ein hamgylchedd, natur, ac iechyd a llesiant yn flaenoriaeth allweddol i Lywodraeth Cymru.

Yn 2018, canfu ymchwil a gynhaliwyd gan y Comisiwn Ewropeaidd fod 80% i 85% o sbwriel morol, a fesurwyd gan arolygon sbwriel traeth, yn blastig, gydag eitemau plastig untro yn cynrychioli 50% o gyfanswm y sbwriel morol. Canfu'r ymchwil fod y rhan fwyaf o eitemau sbwriel ar draethau Ewropeaidd yn gysylltiedig phecynnu bwyd a diod 'wrth fynd'. Gan y gall plastig dorri i lawr yn ddarnau llai dros amser, gall fod yn anodd nodi ei darddiad.

Mae'r darnau o blastig a ddefnyddir fel microbelenni yn cael eu golchi i lawr y draen ar l eu defnyddio ac ni allant gael eu hidlo gan lawer o weithfeydd trin dr gwastraff. Felly, maent yn mynd i mewn ac yn llygru dyfrffyrdd yn hawdd. Er mai cyfran fach yn unig o'r gwastraff plastig yn y cefnfor yw microbelenni, gall pysgod ac anifeiliaid morol eraill eu bwyta (oherwydd eu maint), gan gyflwyno sylweddau a allai fod yn wenwynig i'r gadwyn fwyd. Yn l adroddiad gan y Pwyllgor Archwilio Amgylcheddol, gall cawod sengl fflysio cymaint 100,000 o ficrobelenni, gyda hyn yn adio i 86 tunnell y flwyddyn o'r DU yn unig.

Mae astudiaethau yng Nghymru yn awgrymu bod sbwriel plastig untro hefyd yn gyffredin yn ein hamgylchedd lleol. Er enghraifft, canfu dadansoddiad cyfansoddiadol Llywodraeth Cymru o sbwriel fod eitemau plastig mewn 40% (fesul eitem) o gyfanswm y sampl a ddadansoddwyd. Mae arolygon glanweithdra traethau a strydoedd Cymru hefyd wedi cadarnhau presenoldeb llawer o'r eitemau a ddarganfuwyd gan ymchwil y Comisiwn Ewropeaidd.

Mae Adroddiad Blynyddol Prif Swyddog Meddygol Cymru ar gyfer 2021-22, Adfer ein Hiechyd, yn tynnu sylw at y ffaith bod newid yn yr hinsawdd yn fater iechyd cyhoeddus dybryd, a fydd yn dominyddu ein bywydau yn gynyddol gan ei fod yn effeithio'n andwyol ar y gofynion iechyd mwyaf sylfaenol: aer gln, dr diogel, digon o fwyd a chysgod digonol. Mae'n effeithio ar yr amgylchedd o'n cwmpas – y mannau lle rydym yn byw, yn gweithio, yn dysgu ac yn chwarae – a gall gael effaith ddwys ar ein hiechyd a'n lles. Mae'r adroddiad yn archwilio'r angen i baratoi, lliniaru ac addasu ar gyfer newid hinsawdd yng Nghymru. Mae pobl Cymru yn ganolog i wneud y newidiadau hyn drwy ddewis defnyddio dewisiadau eraill fel gwellt papur, cwpanau a phlatiau, a chyllyll a ffyrc pren. Bydd newid i'r cynhyrchion amgen hyn sy'n cael eu defnyddio'n eang, sy'n cynnig fawr ddim newid i'r rhan fwyaf o brofiad defnyddwyr, yn arwain at fanteision amgylcheddol hirdymor, er y gallai fod tarfu yn y tymor byr i'r tymor canolig ar fanwerthwyr a defnyddwyr os yw cynhyrchion amgen addas i'r rhai sy'n cael eu dileu. ddim ar gael am gost fforddiadwy.

CYNHYRCHION A GWMPESIR GAN Y GWAHARDDIAD

Mae'r gwaharddiad yn berthnasol i gynhyrchion plastig untro a gyflenwir i ddefnyddwyr yng Nghymru, sef:

• cyllyll a ffyrc
• platiau
• stwyrwyr
• gwellt yfed (mae gan y cynnyrch hwn eithriad ar gyfer anghenion iechyd)
• blagur cotwm choesau plastig
• ffyn baln
• cynwysyddion bwyd cyflym polystyren allwthiol ehangedig neu ewynog*
• cwpanau polystyren allwthiol ehangedig neu ewynog*
• microbelenni, pan gnt eu defnyddio mewn 'cynnyrch gofal personol rinsio' (gweler 'Diffiniadau' isod).

[*Nid yw mathau eraill o gwpanau tecaw a chynwysyddion bwyd wedi'u cynnwys yn y gwaharddiad, hyd yn oed os ydynt wedi'u gwneud o ddeunyddiau plastig eraill.]

DIFFINIADAU

Mae'r Ddeddf yn diffinio 'plastig' fel "deunydd sy'n cynnwys polymer, ac eithrio glud, paent neu inc, ac mae'n cynnwys deunydd sy'n cynnwys polymer y mae sylweddau eraill wedi'u hychwanegu ato". At ddibenion y Ddeddf, mae 'polymer' yn golygu "polymer a all weithredu fel prif gydran strwythurol cynnyrch" ac "nad yw'n cynnwys polymer naturiol nad yw wedi'i addasu'n gemegol".

Er bod prif ffocws y gwaharddiad yn ymwneud phlastigau 'synthetig' traddodiadol sy'n deillio o olew crai, nwy naturiol neu lo, mae'r Ddeddf yn ymestyn ei chwmpas i gwmpasu mathau eraill o blastigau untro. Gall y categorau ychwanegol hyn gynnwys plastigau bio-seiliedig, sy'n gweithredu fel amnewidion uniongyrchol ar gyfer eu cymheiriaid tanwydd ffosil oherwydd eu cyfansoddiad cemegol a'u priodweddau union yr un fath. Yn yr un modd, gall plastigion compostadwy sy'n seiliedig ar danwydd ffosil, er eu bod yn cael eu defnyddio fel dewisiadau amgen ecogyfeillgar, achosi heriau. Mae hyn oherwydd eu bod yn aml yn gofyn am amodau penodol ar gyfer dadelfennu cywir, a gall eu prosesau gweithgynhyrchu gynnwys defnyddio cemegau gwenwynig, a allai gyflwyno risgiau halogiad i'r ffrwd ailgylchu ac arwain at ffurfio microblastigau.

Diffinnir 'meicroben' yn y Rheoliadau fel "unrhyw ronyn plastig solet anhydawdd mewn dr sy'n llai na neu'n hafal i 5 mm mewn unrhyw ddimensiwn".

Diffinnir 'cynnyrch gofal personol rinsio' yn y Rheoliadau fel "unrhyw sylwedd, neu gymysgedd o sylweddau, a weithgynhyrchir at ddiben cael ei gymhwyso i unrhyw ran o'r corff dynol perthnasol yn ystod unrhyw driniaeth gofal personol, drwy gais sy'n yn golygu, ar l ei gwblhau, symud y cynnyrch yn brydlon ac yn benodol (neu unrhyw weddillion o'r cynnyrch) drwy olchi neu rinsio dr, yn hytrach na'i adael i ddiflannu neu olchi i ffwrdd, neu gael ei amsugno neu ei ollwng, ymhen amser".

Dim ond i'r rhai sydd wedi'u gwneud o blastig y mae'r gwaharddiad ar ficrogleiniau yn berthnasol. Sylwch fod gan Reoliadau Diogelu'r Amgylchedd (Microbelenni) (Cymru) 2018 ddiffiniad ychydig yn wahanol o 'blastig' i'r un a roddir uchod. I gael y diffiniad llawn, gweler rheoliad 2 (rhoddir y ddolen i'r Rheoliadau yn 'Deddfwriaeth allweddol' isod).

NODI A YW MICROBELENNI WEDI'U CYNNWYS MEWN CYNHYRCHION

Er bod y gwaharddiad yn cwmpasu microbelenni plastig hyd at 5 mm mewn dimensiwn, mae llawer yn llawer llai na hyn a gall fod yn anodd eu hadnabod a phenderfynu pa gyfansoddion sydd ynddynt.

Mae gan gynhyrchion sy'n cynnwys microbelenni ymddangosiad gronynnog a gellir gweld microbelenni mwy gyda'r llygad noeth a'u teimlo gan wead y cynnyrch rhwng y bysedd. Mae microbelenni llai yn anoddach i'w gweld a'u teimlo, ac fel arfer nid yw'n bosibl pennu a yw'r microbelenni yn blastig neu'n ddewisiadau hydawdd eraill a ganiateir yn gyfreithiol.

Gall y rhestr gynhwysion fod yn ddefnyddiol i nodi presenoldeb plastigion fel polyethylen a terephthalate polyethylen, sy'n gynhwysion cyffredin mewn microbelenni plastig. Dylai'r ffeil gwybodaeth cynnyrch (PIF) hefyd gynnwys gwybodaeth am bresenoldeb microbelenni. Rhaid i bob cynnyrch cosmetig gael PIF, felly gall dosbarthwyr a manwerthwyr ofyn am y wybodaeth hon gan y gwneuthurwr.

EITHRIADAU

Mae nifer o eithriadau i'r gwaharddiadau i ganiatu ar gyfer sefyllfaoedd lle gallai fod angen yr eitemau hyn oherwydd anabledd neu faterion hygyrchedd.

Caniateir y cyflenwadau canlynol o wellt plastig untro:

• o fferyllfa gofrestredig, ond ni ddylai cynhyrchion gael eu harddangos na'u hysbysebu yn y siop a dim ond i ddefnyddwyr sydd eu hangen am resymau iechyd neu anabledd y dylid eu gwerthu
• o sefydliad arlwyo (tafarndai, clybiau, bwytai, ffreuturau, ac ati) lle y'u darperir ar gyfer bwyta neu ddiod ar unwaith. Rhaid eu cyflenwi dim ond os gofynnir amdanynt ac nid ydynt ar gael i gwsmeriaid eu helpu eu hunain. Ni ellir eu cynnig naill ai ar lafar nac yn ysgrifenedig, a dim ond os yw'r sefydliad yn credu bod angen un ar y defnyddiwr am resymau iechyd neu anabledd y dylid eu cyflenwi (nid oes rhaid i ddefnyddwyr ddarparu unrhyw dystiolaeth neu brawf i gael gwelltyn plastig untro)
• i'w defnyddio fel dyfais feddygol neu at ddiben meddygol. Mae hyn yn cynnwys meddygaeth ataliol, diagnosis meddygol, ymchwil, triniaeth a gofal
• i'w ddefnyddio fel deunydd pacio ar gyfer cynnyrch - er enghraifft, rhai meddyginiaethau. Nid yw hyn yn eithrio gwellt yfed a gyflenwir chartonau diodydd

BAGIAU SIOPA

I gael gwybodaeth am fagiau siopa plastig, gweler 'Bagiau siopa untro'.

GWYBODAETH BELLACH

Mae Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi canllawiau i fusnesau ar Ddeddf Diogelu'r Amgylchedd (Cynhyrchion Plastig Untro) (Cymru) 2023.

SAFONAU MASNACH

Gall methu chydymffurfio chyfraith Safonau Masnach arwain at gamau gorfodi ac at gosbau, a all gynnwys dirwy a/neu garchar. Am ragor o wybodaeth gweler 'Safonau Masnach: pwerau, gorfodi a chosbau'.

YN Y DIWEDDARIAD HWN

Mae'r canllaw hwn wedi'i gyfuno 'r canllaw 'Microbelenni', sydd wedi'i ddileu.

Adolygwyd / diweddarwyd ddiwethaf: Mehefin 2024

Deddfwriaeth Allweddol

Deddf Diogelu'r Amgylchedd (Cynhyrchion Plastig Untro) (Cymru) 2023

Rheoliadau Diogelu'r Amgylchedd (Microbelenni) (Cymru) 2018

Noder

Bwriedir y wybodaeth hon fel canllaw yn unig; dim ond y llysoedd all roi dehongliad awdurdodol o'r gyfraith.

Efallai na fydd dolenni 'deddfwriaeth allweddol' y canllaw ond yn dangos fersiwn wreiddiol y ddeddfwriaeth, er bod dolenni ar wahn i rywfaint o ddeddfwriaeth ddiwygiedig sy'n uniongyrchol gysylltiedig chynnwys y canllawiau. Gellir dod o hyd i wybodaeth ar ddiwygiadau i ddeddfwriaeth y ar y tab 'Mwy o Adnoddau' ym mhob dolen.

Am fwy o wybodaeth, cysylltwch 'r gwasanaeth defnyddwyr Cyngor ar Bopeth, sy'n darparu cyngor cyfrinachol a diduedd ar faterion defnyddwyr yn rhad ac am ddim. Ewch i wefan Cyngor ar Bopeth neu ffoniwch linell gymorth defnyddwyr Cyngor ar Bopeth ar 03454 040505.

© 2025 itsa Ltd.