Cyflogi plant

Mae Cyngor Sir Penfro yn cydnabod y gall plant o oedran ysgol gorfodol ennill profiad gwerthfawr drwy weithio, ar yr amod bod y gwaith yn briodol a bod mesurau diogelwch digonol ar waith.

Mae cyflogi plant wedi’i gwmpasu gan reolau a rheoliadau llym sy’n amddiffyn plant rhag unrhyw niwed neu rhag cael eu hecsbloetio ac i sicrhau nad yw iechyd ac addysg y plentyn yn dioddef.

Y dyddiad swyddogol ar gyfer gadael yr ysgol yw’r dydd Gwener olaf ym mis Mehefin yn y flwyddyn ysgol y mae’r disgybl yn 16 oed. Cyn y dyddiad hwn, rhaid i blant rhwng 13 a 16 oed gael trwydded cyflogi plentyn os ydynt am ymgymryd â gwaith rhan-amser.

Gwasanaeth Lles Addysg Cyngor Sir Penfro sy’n gyfrifol am roi trwyddedau cyflogi plentyn ar gyfer unrhyw gyflogaeth sy’n digwydd yn ei ardal.

Rhaid i ffurflen gais am drwydded cyflogi plentyn gael ei llenwi a’i llofnodi gan y rhieni a’r cyflogwr, a’i chyflwyno er mwyn i Wasanaeth Lles Addysg Sir Benfro ei hystyried.

Mae trwyddedau cyflogi plentyn yn benodol i’r plentyn, y cyflogwr a’r gyflogaeth. Os oes gan blentyn fwy nag un swydd (boed gyda’r un cyflogwr, cyflogwr arall neu mewn man cyflogaeth gwahanol) mae angen cofrestru pob swydd ar wahân gyda Chyngor Sir Penfro.

Dim ond wedyn y bydd Cyngor Sir Penfro yn rhoi trwydded gyflogaeth i’r plentyn, os yw’n fodlon bod y gyflogaeth arfaethedig yn gyfreithlon, na fyddai lles iechyd y plentyn a’i allu i fanteisio’n llawn ar ei addysg yn cael eu peryglu, a bod y plentyn yn addas i ymgymryd â’r gwaith y bwriedir iddo gael ei gyflogi ar ei gyfer. Dim ond yn unol â’r manylion a ddangosir ar ei drwydded cyflogi plentyn y caniateir cyflogi’r plentyn.

Cyfrifoldebau cyflogwyr

Rhaid i bob plentyn o oedran ysgol sydd â swydd ran-amser yn gweithio i gyflogwr, boed yn cael ei dalu neu’n gwneud gwaith gwirfoddol*, fod wedi’i gofrestru gyda’r awdurdod lleol lle mae’r gyflogaeth yn digwydd, a chael trwydded cyflogi plentyn. Cyfrifoldeb y cyflogwyr yw gwneud cais am drwydded cyflogi plentyn i gyflogi’r plentyn.

*Mae gwaith gwirfoddol yn golygu bod y plentyn yn cyfrannu at fusnes sy’n cael ei gynnal er elw hyd yn oed os yw’r elw ar gyfer elusen; bydd angen trwydded waith ar y plentyn gan Gyngor Sir Penfro. Er enghraifft, mae angen trwydded cyflogaeth plant i wirfoddoli mewn siop elusen. Ni fyddai angen trwydded cyflogi plentyn ar gyfer gwirfoddoli mewn clwb ieuenctid nad yw’n cael ei redeg fel busnes.

Os yw’r amgylchiadau y maent yn gwirfoddoli oddi tanynt yn golygu eu bod yn cyfrannu at fusnes sy’n cael ei gynnal er elw hyd yn oed os yw’r elw ar gyfer elusen, bydd angen trwydded waith arnynt gan yr awdurdod lleol. Er enghraifft, mae angen trwydded waith i wirfoddoli mewn siop elusen. Ni fyddai angen trwydded waith ar gyfer gwirfoddoli mewn clwb ieuenctid nad yw’n cael ei redeg fel busnes.

Os ydych chi, fel cyflogwr, eisiau i blant weithio i chi, rhaid i chi ystyried y rheolau a’r rheoliadau sy’n rheoli faint o oriau y gall y plentyn weithio, pa fath o waith y gall y plentyn ei wneud a’r math o safle y bydd y plentyn yn gweithio ynddo.

Rhaid i’r cyflogwr gynnal asesiad risg plentyn penodol o unrhyw beryglon sy’n ymwneud â chyflogi’r plentyn a hysbysu’r rhiant/gwarcheidwad o ganlyniad yr asesiad. Rhaid i’r cyflogwr hefyd sicrhau bod dillad ac esgidiau priodol yn cael eu gwisgo a bod hyfforddiant, arweiniad a goruchwyliaeth briodol yn cael eu rhoi i’r plentyn, ynghyd â threfnu yswiriant priodol.

O fewn saith niwrnod i’r plentyn ddechrau gweithio, rhaid i’r cyflogwr gwblhau ffurflen gais am drwydded cyflogi plentyn y mae’n rhaid i’r cyflogwr a rhiant/gofalwr y plentyn ei llofnodi a’i chyflwyno i’r awdurdod lleol lle mae’r gyflogaeth yn digwydd.

Nid oes unman yn y ddeddfwriaeth sy’n nodi faint y mae’n rhaid ei dalu i blentyn o oedran ysgol, trafodir hyn rhwng y cyflogwr, y plentyn a’r rhiant/gofalwr, fodd bynnag, mae diffyg taliad o gwbl neu daliad mewn nwyddau (e.e. gwersi marchogaeth am ddim neu ginio neu nwyddau am ddim) yn dal i gael ei ystyried yn gyflogaeth.

Mae cyflogwr sy’n cyflogi plentyn o oedran ysgol gorfodol heb drwydded cyflogi plentyn yn torri rheoliadau cyflogi plant a gall Cyngor Sir Penfro gymryd camau yn ei erbyn os yw’r gyflogaeth yn digwydd yn Sir Benfro.

Cynghorir unrhyw gyflogwr sydd wedi’i leoli yn Sir Benfro, sy’n ystyried cyflogi plentyn ac nad yw wedi gwneud hynny o’r blaen, i gysylltu â gwasanaeth lles addysg Sir Benfro i gael cyngor.

Dylai cyflogwyr roi sylw i’r canlynol:

Mae’n anghyfreithlon cyflogi plentyn o dan 13 oed
Mae’n anghyfreithlon cyflogi plentyn heb gael trwydded cyflogi plentyn
Dim ond mewn mathau penodol o waith y gellir cyflogi plant (gweler isod)
Ni all unrhyw blentyn weithio ar unrhyw adeg rhwng 7pm a 7am ar unrhyw ddiwrnod
Ni all unrhyw blentyn weithio mwy na dwy awr ar ddiwrnod ysgol
Ni all unrhyw blentyn weithio am fwy na dwy awr ar ddydd Sul rhwng 7am a 7pm
Ni all unrhyw blentyn weithio mwy na 12 awr yn ystod unrhyw wythnos y mae’n ofynnol iddynt fynychu’r ysgol
Gall plentyn 13 neu 14 oed weithio hyd at bum awr ar ddydd Sadwrn neu yn ystod gwyliau ysgol, a gall weithio hyd at uchafswm o 25 awr yr wythnos yn ystod gwyliau ysgol
Gall plentyn 15 neu 16 oed weithio hyd at wyth awr ar ddydd Sadwrn neu yn ystod gwyliau ysgol, a gall weithio hyd at uchafswm o 35 awr yr wythnos yn ystod gwyliau ysgol
Rhaid i blentyn sy’n gweithio am bedair awr gael seibiant o o leiaf un awr
Rhaid i blentyn gael o leiaf pythefnos o wyliau yn olynol bob blwyddyn

Dim ond rhai o’r rheolau a’r rheoliadau sy’n ymwneud â chyflogi plant sydd uchod ac rydych chi, fel cyflogwr, yn gyfrifol am sicrhau eich bod chi’n gwbl ymwybodol o’r Ddeddfwriaeth Cyflogi Plant a bod unrhyw blentyn rydych chi’n ei gyflogi yn cael ei gyflogi’n gyfreithlon.

Cyflogaeth a waherddir i blant

Ni chaniateir cyflogi unrhyw blentyn o unrhyw oedran o dan yr amgylchiadau canlynol:

mewn sinema, theatr, disgo, neuadd ddawns neu glwb nos, ac eithrio mewn cysylltiad â pherfformiad a roddir yn gyfan gwbl gan blant.
gwerthu neu ddosbarthu alcohol, ac eithrio mewn cynwysyddion wedi’u selio.
dosbarthu llaeth.
dosbarthu olewau tanwydd.
mewn cegin fasnachol.
casglu neu ddidoli sbwriel
unrhyw waith sydd fwy na thri metr uwchben lefel y ddaear/llawr.
cyflogaeth sy’n cynnwys dod i gysylltiad niweidiol â chyfryngau ffisegol, biolegol neu gemegol.
casglu arian neu ganfasio o ddrws i ddrws ac eithrio dan oruchwyliaeth oedolyn.
gwaith sy’n cynnwys dod i gysylltiad â deunydd i oedolion neu mewn sefyllfaoedd sydd am y rheswm hwn fel arall yn anaddas i blant.
gwerthu dros y ffôn.
unrhyw ladd-dy neu yn y rhan honno o unrhyw siop gigydd neu safle arall sy’n gysylltiedig â lladd da byw, cigyddiaeth, neu baratoi carcasau neu gig i’w werthu.
fel cynorthwyydd neu was mewn ffair neu arcêd neu mewn unrhyw safle arall a ddefnyddir i ddiddanu’r cyhoedd trwy beiriannau awtomatig, gemau neu gemau ar hap neu sgil neu ddyfais debyg.
yng ngofal personol preswylwyr unrhyw gartref gofal preswyl neu gartref nyrsio.

Nid yw hyn yn atal plant rhag cymryd rhan mewn perfformiad o dan ddarpariaethau trwydded a roddir yn unol â Deddf Plant a Phobl Ifanc 1963 a Rheoliadau Plant (Perfformiadau a Gweithgareddau) (Cymru) 2015.

Cyflogaeth a ganiateir i blant 13 oed

Dim ond mewn gwaith ysgafn yn y categorïau canlynol y caniateir cyflogi plentyn 13 oed:

gwaith amaethyddol neu arddwriaethol
dosbarthu papurau newydd, cyfnodolion a deunydd printiedig arall
gwaith siop, gan gynnwys rhoi nwyddau ar silffoedd
salonau trin gwallt
gwaith swyddfa
golchi ceir â llaw mewn lleoliad preswyl preifat
mewn caffi neu fwyty
mewn stablau marchogaeth
gwaith domestig mewn gwestai a sefydliadau eraill sy’n cynnig llety

Cyflogaeth a ganiateir i blant 14 oed neu hŷn

Dim ond mewn gwaith ysgafn y caniateir cyflogi plentyn 14 oed neu hŷn

Pan fydd plentyn yn troi’n 16 oed

Bydd yr oriau cyflogaeth a bennir ar gyfer plant 15 oed yn berthnasol tra byddant o oedran ysgol orfodol. Mae plant yn gyfreithiol yn gymwys i adael yr ysgol ar y dydd Gwener olaf ym mis Mehefin yn y flwyddyn y maent yn cyrraedd 16 oed. Ni all plant ddechrau cyflogaeth amser llawn tan ar ôl y dyddiad hwnnw.

Mae gwybodaeth hefyd ar gael ar wefan y Rhwydwaith Cenedlaethol ar gyfer Cyflogaeth ac Adloniant Plant (NNCEE) (yn agor mewn tab newydd)

Sut i wneud cais am drwydded cyflogi plentyn

Os ydych chi am wneud cais am drwydded gyflogaeth ar gyfer plentyn, lle mae'r cyflogaeth yn digwydd yn Sir Benfro, gofynnwch am ffurflen gais drwy e-bostio: educationwelfareservice@pembrokeshire.gov.uk

Cofiwch gynnwys copi o’ch asesiad risg wedi’i gwblhau, sydd wedi’i lofnodi gan y cyflogwr a’r plentyn. Rhaid i’r asesiad risg amlinellu dyletswyddau penodol y plentyn yn glir.

Am ganllawiau pellach ar asesiadau risg, gan gynnwys templedi, gweler gwefan yr Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch (yn agor mewn tab newydd) Gwnewch yn siŵr eich bod yn ystyried y risgiau a allai fod yn berthnasol i weithwyr ifanc ac yn ystyried eu diffyg profiad ac unrhyw hyfforddiant a allai fod yn ofynnol.

Gwybodaeth bellach

Am ragor o wybodaeth cysylltwch â Gwasanaeth Lles Addysg Sir Benfro:

Cyfeiriad e-bost: educationwelfareservice@pembrokeshire.gov.uk

Ffôn: 01437 764551

Presenoldeb Ysgolion a Lles Disgyblion