Trefniadau Diogelu rhag Colli Rhyddid
Trefniadau Diogelu rhag Colli Rhyddid (DOLS)
Ar y dudalen hon:
Beth yw'r Ddeddf Galluedd Meddyliol?
Pam ein bod ni angen Trefniadau Diogelu rhag Colli Rhyddid?
Mae colli rhyddid yn ymwneud â:
Pa bryd y bydd Trefniadau Diogelu Rhag Colli Rhyddid yn cael eu defnyddio?
Beth sy'n digwydd os ydych chi'n colli eich rhyddid?
Beth fydd yn digwydd ar ôl adroddiad yr Aseswr Buddiannau Gorau?
Beth fydd yn digwydd os byddaf i'n derbyn Trefniadau Diogelu rhag Colli Rhyddid?
Beth yw'r Ddeddf Galluedd Meddyliol?
Mae'r Ddeddf Galluedd Meddyliol yn ddeddf yn ymwneud â gwneud penderfyniadau a beth i'w wneud pan na all pobl wneud rhai penderfyniadau drostynt eu hunain, gelwir hyn yn brin o allu. Mae'r Trefniadau Diogelu rhag Colli Rhyddid yn berthnasol i bobl y asesir nad oes ganddynt y gallu i wneud penderfyniadau ynghylch eu gofal a’u triniaeth mewn cartrefi gofal neu ysbytai.
Mae'r Trefniadau Diogelu rhag Colli Rhyddid yn rhan o'r Ddeddf Galluedd Meddyliol 2005. Mae'r ddeddf yn ganllaw i bobl eraill ar sut i asesu a allwch chi wneud eich penderfyniadau eich hun. Efallai y byddwch chi’n gallu gwneud rhai penderfyniadau, ond yn methu gwneud penderfyniadau eraill, ac os felly bydd pobl yn ystyried gwneud penderfyniadau er eich lles pennaf ar eich rhan.
Bydd angen i bobl ganfod
- pa benderfyniadau y gallwch chi eu gwneud eich hun
- pa benderfyniadau y gallai fod angen peth help arnoch chi
- pa benderfyniadau na allwch chi eu gwneud eich hun
Pam ein bod ni angen Trefniadau Diogelu rhag Colli Rhyddid?
Weithiau efallai y bydd angen triniaeth neu ofal arnoch os ydych chi’n aros mewn ysbyty neu’n byw mewn cartref gofal. Mae angen amddiffyniad ychwanegol ar bobl sydd heb allu meddyliol, yn enwedig os ydych chi’n anfodlon â’ch gofal neu’ch triniaeth neu os ydych chi o dan gyfyngiadau llym iawn ar eich bywyd. Os asesir eich bod wedi eich amddifadu o ryddid, gall y Trefniadau Diogelu wrth Amddifadu o Ryddid ddarparu proses graffu annibynnol ar y trefniadau gofal.
Beth yw colli rhyddid?
Mae rhyddid yn golygu bod yn rhydd i wneud y pethau yr ydych chi eisiau eu gwneud, ar yr amser yr ydych chi eisiau eu gwneud. Nid oes rhestr gynhwysfawr o beth yw amddifadu o ryddid, ond yn eu plith y mae:
-
Staff mewn cartref gofal neu ysbyty â rheolaeth dros holl benderfyniadau'ch bywyd. - Ddim yn cael gadael yr ysbyty ble'r ydych chi'n aros neu'r cartref gofal ble'r ydych chi'n byw.
- Eich teulu, gofalwyr neu ffrindiau ddim yn cael dod i'ch gweld chi.
Mae colli rhyddid yn ymwneud â:
- Y ffordd y mae pobl eraill yn gofalu amdanoch chi ac yn eich trin chi
- Y ffordd yr ydych chi'n teimlo am y ffordd y mae pobl yn gofalu amdanoch chi ac yn eich trin chi
- Edrych ar y cyfyngiadau ar eich bywyd a siarad am newidiadau y gellir eu gwneud.
Pa bryd y bydd Trefniadau Diogelu Rhag Colli Rhyddid yn cael eu defnyddio?
Trefniadau Diogelu rhag Colli Rhyddid yw'r ffordd i roi amddiffyniad i chi pan fyddwch chi'n derbyn gofal neu'n cael eich trin mewn ffyrdd sydd yn eich amddifadu chi o'ch rhyddid.
Mae Trefniadau Diogelu Rhag Colli Rhyddid ar gyfer:
- Pobl sy'n byw yng Nghymru a Lloegr,
- Pobl sy'n 18 oed neu'n hŷn.
- Pobl sydd ag anhwylder meddyliol megis dementia neu anabledd dysgu.
- Pobl sy'n byw mewn cartref gofal neu sy'n aros yn yr ysbyty, nad ydynt â'r gallu i gytuno i fod yno ac a allai fod yn anhapus yn eu lleoliad gofal.
Beth sy'n digwydd os ydych chi'n colli eich rhyddid?
- Mae llyfr o reolau o'r enw Cod Ymarfer sy'n esbonio ac yn dweud wrth bobl sy'n gysylltiedig beth i'w wneud.
- Mae'r Cod Ymarfer yn dweud bod y bobl sy'n gofalu amdanoch chi neu yn eich trin chi, yn cael eu galw yn awdurdod rheoli. Fel arfer, cartref gofal neu ysbyty yw hwn.
- Os yw’r Awdurdod Rheoli o’r farn eich bod wedi’ch amddifadu o ryddid rhaid iddynt sicrhau nad ydynt yn torri’r gyfraith a gofyn am asesiadau.
- Rhaid i'r awdurdod rheoli ysgrifennu at y corff goruchwylio (sef eich cyngor lleol neu ymddiriedolaeth iechyd) i ddweud nhw.
Mae’r Cod Ymarfer yn dweud bod yn rhaid i’r corff goruchwylio benderfynu a ydych chi’n gymwys ar gyfer fframwaith y Trefniadau Diogelu wrth Amddifadu o Ryddid. Byddan nhw’n gwneud hyn drwy drefnu i aseswyr ystyried eich gallu meddyliol a’r amgylchiadau sy’n ymwneud â’ch gofal, gan gynnwys eich dymuniadau a’ch teimladau.
Gelwir un asesydd yn Asesydd Budd Pennaf. Bydd yn ysgrifennu adroddiad i ddweud wrth y corff goruchwylio a oes angen Awdurdodiad Diogelu wrth Amddifadu o Ryddid arnoch chi ac am ba hyd y dylai hwn fod. Dylai’r awdurdodiad fod am gyfnod mor fyr â phosibl a byth yn hirach na 12 mis.
Beth fydd yn digwydd ar ôl adroddiad yr Aseswr Buddiannau Gorau?
FFe allai adroddiad yr Aseswr Buddiannau Gorau ddweud eich bod wedi colli eich rhyddid a bod hynny er eich lles chi. Bydd y corff goruchwylio yn ysgrifennu at yr awdurdod rheoli (cartref gofal neu ysbyty) i roi gwybod iddyn nhw a gofyn iddyn nhw egluro hyn i chi. Gallai’r adroddiad yn dweud eich bod chi wedi colli'ch rhyddid ond bod angen peth newidiadau, er enghraifft; newidiadau i'r ffordd yr ydych chi'n derbyn gofal.
Beth fydd yn digwydd os byddaf i'n derbyn Trefniadau Diogelu rhag Colli Rhyddid?
Rhaid i bawb sydd ag Awdurdodiad Trefniadau Diogelu wrth Amddifadu o Ryddid gael cynrychiolydd i sicrhau eu bod yn cael gofal da. Gallai’r cynrychiolydd fod yn aelod o’r teulu neu’n ffrind ac os nad oes neb yn addas, bydd Cynrychiolydd Annibynnol yn cael ei benodi. Os ydych chi neu unrhyw un arall yn anhapus ynglŷn â chael eich amddifadu o ryddid neu’ch trefniadau gofal, gall ofyn am adolygiad o’ch sefyllfa.
Os ydych chi neu’ch cynrychiolydd yn anghytuno ynglŷn â chael eich amddifadu o ryddid, gallwch gael cefnogaeth i wneud apêl i lys o’r enw’r Llys Gwarchod i benderfynu a yw eich amddifadu o ryddid er eich budd pennaf.
Os ydych chi (neu’ch cynrychiolydd) yn darllen hwn oherwydd eich bod wedi eich amddifadu o ryddid ac yn teimlo bod angen adolygiad, dylech gysylltu â’r corff goruchwylio.