Ystafell Newyddion

Arteffactau wedi'u canfod ar ddatblygiad newydd gwerth £6.3m yng nghanol tref Hwlffordd

Mae Cyngor Sir Penfro yn dechrau amlinellu'r camau nesaf i ailddatblygu Glan Cei’r Gorllewin yn Hwlffordd, ond nid cyn cwblhau gwaith cloddio archeolegol sylweddol.

Am gyfnod o 18 wythnos, bydd Ymddiriedolaeth Archaeolegol Dyfed yn gweithio ar y safle, lle mae unedau manwerthu a lletygarwch yn cael eu hailddatblygu, ar ôl i arteffactau ac olion dynol sy'n dyddio'n ôl i'r 14eg Ganrif OC gael eu canfod.

Roedd y tîm a swyddogion y cyngor wedi synnu bod y gweddillion wedi goroesi cystal ar draws ran o'r safle.

Fran Murphy

Mae'r gwaith hwn yn cynnig cyfle gwych i'r tîm cloddio a thrigolion ddysgu mwy am ardal o’r dref sydd â gwerth hanesyddol sylweddol.

Roedd hen ffowndri haearn ar y safle rhwng y 19eg a’r 20fed ganrif, ond mae tystiolaeth yn dod i'r amlwg bod mynwent oddi tano, mynwent y credir ei bod yn gysylltiedig â mynachlog ganoloesol St. Saviour's, nad yw ei hunion leoliad erioed wedi cael ei ganfod. Y gobaith yw y caiff gweddillion adeiladau’r fynachlog eu nodi.

Bydd y prosiect adfywio uchelgeisiol nid yn unig yn helpu i ddenu rhagor o ymwelwyr i'r dref, ond bydd hefyd yn cefnogi twf busnesau ac yn creu canolfan gymunedol ychwanegol.

Yn ogystal, dyma dystiolaeth bellach bod Cyngor Sir Penfro yn cyflawni ei ymrwymiad i gefnogi'r gwaith o adfywio tref sirol Sir Benfro – ac mae'n rhan annatod o weledigaeth yr awdurdod i adfywio canol tref Hwlffordd.

Nod y datblygiad, a fydd yn trawsnewid y dref, yw creu amgylchedd bywiog a deniadol ar lan y cei gyda digon o le i gerddwyr, siopau manwerthu o safon a chyfleoedd i fusnesau fuddsoddi.

Meddai Rachel Moxey, Pennaeth Datblygu Economaidd ac Adfywio Cyngor Sir Penfro: ‘Mae hwn yn gyfle prin i wneud gwaith cloddio archeolegol yn y dref.’

Western Quayside

‘Mae'r prosiect gwerth £6.3m hefyd yn ategu'r gwaith adfywio rydym yn ei wneud i drawsnewid canol tref Hwlffordd er mwyn sicrhau ei bod yn addas ar gyfer y dyfodol.

‘Rwy'n ddiolchgar i staff datblygu Cyngor Sir Penfro, cwmni adeiladu John Weaver Contractors, ac Ymddiriedolaeth Archeolegol Dyfed am eu gwaith o ran sicrhau ein bod yn cofnodi hyn ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol.

‘Drwy gydweithio gallwn fanteisio i’r eithaf ar y cyfle gwych hwn i ddatgelu rhywfaint o hanes cyfoethog Hwlffordd.

‘Hoffwn ddiolch i drigolion, a grwpiau treftadaeth lleol am eu cefnogaeth yn ystod y gwaith archeolegol hwn – mae eu brwdfrydedd wedi creu argraff fawr arnaf ac mae'r hyn sydd wedi dod i’r golwg, hyd yma, yn gyfareddol.

‘Mae Hwlffordd yn dref wych – ac rwy'n edrych ymlaen at weld yr ailddatblygiad gorffenedig a fydd yn arddangos ymrwymiad yr awdurdod hwn i wella'r amgylchedd ar gyfer ein cymunedau.

‘Bydd y prosiect rydym wedi'i gynllunio yn trawsnewid y dref ac rydym yn edrych ymlaen at ddechrau ar y gwaith cyn gynted â phosibl.

‘Mae cefnogi busnesau'r dref wych hon yn rhan allweddol o’n cynllun cadernid economaidd ac adfywio’r economi.

‘Mae pobl Hwlffordd yn falch o hanes eu tref – ac mae Glan Cei’r Gorllewin yn cynnig cyfle perffaith i ddathlu hynny, ac i ddathlu ei dyfodol llewyrchus.’

Mae'r datblygiad modern a ffasiynol yn cynnwys emporiwm bwyd a diod lleol tri llawr gyda bar a theras pen to.  Mae'n rhan o gynllun ehangach yr awdurdod i drawsnewid canol trefi allweddol, cynnig math newydd o amgylchedd adeiledig a sicrhau bod Sir Benfro yn lle gwych i ymweld â hi, ac i fyw ac i weithio ynddi.

Dywedodd Fran Murphy o Ymddiriedolaeth Archaeolegol Dyfed: ‘Dyma'r gwaith cloddio archeolegol mawr cyntaf i ddigwydd yn nhref ganoloesol Hwlffordd, a bydd yn dweud cymaint wrthym am ddatblygiad parhaus y dref ffyniannus hon drwy'r oesoedd, a'i chysylltiad hanfodol ag afon Cleddau Wen.

‘Bydd yn rhoi mewnwelediadau i ni ar sut roedd pobl yn byw ac yn marw, eu gwaith, yr hyn yr oeddent yn ei fwyta ac yn ei yfed hyd yn oed, a bydd yn ffynhonnell werthfawr o wybodaeth am flynyddoedd i ddod.’

Dywedodd Terry Edwards, rheolwr gyfarwyddwr John Weaver Contractors: ‘Mae'n fraint fawr cael fy newis fel y contractwr i adeiladu’r prosiect Adfywio Glan Cei'r Gorllewin arfaethedig, ac nid oes dim yn rhoi mwy o bleser i ni na dod o hyd i arteffactau o'r cenedlaethau a fu.

‘Yn ystod unrhyw brosiect adeiladu cadwraeth, mae’n bosibl tarfu ar olion archeolegol pwysig neu effeithio arnynt yn ddifrifol, felly mae cangen gadwraeth ein busnes yn canolbwyntio ar sicrhau bod tirnodau ac adeiladau treftadaeth heddiw – sef asgwrn cefn cyfran sylweddol o ddiwydiant twristiaeth Cymru – yn cael eu cadw’n ddiogel, yn ddefnyddiadwy ac yn esthetig gywir.

‘Mae ein tîm ymroddedig o arbenigwyr a chrefftwyr artisan nid yn unig yn deall y manylion technegol o ran gwarchod adeiladau, ond calon ac enaid yr adeileddau sydd yn ein gofal hefyd.

‘Mae arteffactau hanesyddol a diwylliannol yn rhan o'n treftadaeth Gymreig, ac mae ganddynt werth cynhenid o ran addysg, ymchwil, hamdden, twristiaeth a'r economi. Maent yn adnodd na fydd yn para am byth, na ellir mo’u hadnewyddu, ac mae gennym gyfrifoldeb dros liniaru effeithiau niweidiol posibl unrhyw ddatblygiad yr ydym yn gweithio arno.’

Gwaith yng Nghei`r Gorllewin

Ychwanegodd y cynghorydd Thomas Tudor, cynghorydd sir ward y Castell, Hwlffordd: ‘Bydd y safle cloddio treftadaeth archeolegol pwysig hwn ar Ddatblygiad Ocky White / Glan Cei’r Gorllewin yn ei gwneud yn bosibl i ni ddarparu hanes addysgedig o weithgarwch dynol dros gannoedd o flynyddoedd yng nghanol Hwlffordd, ac fe ddaw i gael ei gydnabod fel adnodd o werth diwylliannol a chymdeithasol unigryw.

‘Fel cynghorydd sir ward y Castell, rwy'n falch o’r gwaith sy’n mynd rhagddo yng Nglan Cei’r Gorllewin yn Hwlffordd (hen adeilad Ocky White) sy’n rhan o brosiect adeiladu mawr i ailddatblygu'r safle. Fe ddechreuodd yn gynharach y llynedd, a bydd y prosiect yn darparu datblygiad tri llawr modern a ffasiynol, yn cynnwys emporiwm bwyd, bar a theras pen to.

‘Mae cynllun Cyngor Sir Penfro yn cynnwys gwelliannau i'r amgylchfyd cyhoeddus, gan gynnwys sgwâr deniadol ar y glannau gyda lle ar gyfer digwyddiadau, y gellid parhau i’w ddefnyddio gyda’r hwyr. Rhagwelir y caiff y prosiect ei gwblhau yn gynnar yn 2023, sy'n newyddion cyffrous iawn i Hwlffordd, tref sirol Sir Benfro.’


ID: 8593, revised 16/03/2022